بدهکار و بستانکار
بدهکار و بستانکار نام دو سمت ثبت حسابداری‌اند. این واژه‌ها در دفتر حسابداری به معنی خوب و بد یا الزاماً بدهکار بودن یک شخص نیستند. ابتدا باید نوع حساب و جهت تغییر آن را تشخیص داد.
قاعده پایه ثبت دوطرفه
در نمایش سنتی حساب، بدهکار سمت چپ و بستانکار سمت راست است؛ راست‌به‌چپ بودن زبان فارسی این قرارداد را تغییر نمی‌دهد. در جدول‌های این دانشنامه، عنوان ستون‌ها ملاک است. جمع مبلغ بدهکار هر سند باید با جمع بستانکار آن برابر باشد، اما تعداد سطرهای دو سمت لزوماً برابر نیست.
در نمایشگر کوچک، جدول را می‌توانید افقی مرور کنید.
| نوع حساب | افزایش معمول | کاهش معمول |
|---|---|---|
| دارایی | بدهکار | بستانکار |
| بدهی | بستانکار | بدهکار |
| حقوق مالکانه | بستانکار | بدهکار |
| درآمد | بستانکار | بدهکار |
| هزینه | بدهکار | بستانکار |
این جدول برای حساب‌های اصلی است. حساب کاهنده مانند استهلاک انباشته معمولاً ماهیتی خلاف دارایی مرتبط دارد. مانده غیرعادی نیز باید بررسی شود و به تنهایی مجوز جابه‌جایی حساب نیست.
روش تحلیل به جای حفظ کردن ثبت
۱. رویداد و مدارک آن را بخوانید. ۲. حساب‌های درگیر و نوع هر حساب را مشخص کنید. ۳. افزایش یا کاهش را تعیین کنید. ۴. با جدول ماهیت، سمت ثبت را انتخاب کنید. ۵. توازن و شرح سند را کنترل کنید.
مثال: پرداخت بدهی فروشنده
فرض کنید بدهی قبلی به فروشنده ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است و تمام آن از بانک پرداخت می‌شود. خرید قبلاً ثبت شده و تخفیف، جریمه یا مالیات جدیدی وجود ندارد.
در نمایشگر کوچک، جدول را می‌توانید افقی مرور کنید.
| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| حساب‌های پرداختنی | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| بانک | — | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
بدهی کم شده، پس بدهکار است. بانک یک دارایی است که کاهش یافته، پس بستانکار می‌شود. در این معامله هزینه تازه‌ای شناسایی نمی‌شود؛ پرداخت وجه با مصرف منفعت اقتصادی در همان لحظه یکسان نیست.
مانده حساب
برای حساب با ماهیت بدهکار، فزونی گردش بدهکار بر بستانکار مانده بدهکار می‌سازد. در حساب با ماهیت بستانکار، جهت معمول برعکس است. محاسبه مانده باید مانده اول دوره را هم در نظر بگیرد.
خطاهای رایج
- استنباط ماهیت حساب از پیامک بانکی؛ متن بانک از دید بانک نوشته می‌شود.
- ثبت رقم منفی به جای تعیین سمت صحیح، بدون توجه به روش دفتر.
- فرض اینکه هر سند فقط دو سطر دارد؛ سند مرکب می‌تواند چند بدهکار یا بستانکار داشته باشد.
مطالعه مرتبط
منابع و دامنه استناد
این متن توضیح آموزشی مستقل است. مثال‌ها برای یادگیری ساخته شده‌اند و مبلغ قانونی یا نرخ مصوب نیستند. ارجاع به منبع بین‌المللی به معنی لازم‌الاجرا بودن آن در ایران نیست.
- ثبت روزنامه و انتقال به حساب‌ها — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.
- معادله گسترش‌یافته حسابداری — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.
نسخه متنی این صفحه: دریافت مارک‌داون · فراداده و شناسه محتوا