مراحل هفتگانه فراخوان مالیات بر ارزش افزوده؛ جدول کامل و شرایط مشمولیت
تاریخ اجرای هفت فراخوان، نصابهای ریالی و استثناها را با منابع رسمی ببینید؛ سپس تفاوت شمول تاریخی، معافیت عرضه و تکالیف امروز را بررسی کنید.
سال موضوع: سوابق ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۵؛ بررسی منابع تا ۲۷ آبان ۱۴۰۵

فراخوانهای ارزش افزوده، گروههای مختلف فعالان اقتصادی را در تاریخهای معین وارد نظام ثبتنام و اجرای این مالیات کردند. هفت مرحله تاریخی از مهر ۱۳۸۷ تا مهر ۱۳۹۵ اجرا شد؛ بعضی بر میزان فروش سالهای مشخص تکیه داشتند و بعضی بر نوع فعالیت یا شخصیت حقوقی. برای یافتن مرحله یک کسبوکار، باید اولین فراخوان منطبق با شرایط همان دوره را پیدا کرد، نه صرفاً آخرین مرحله را. بااینحال، جدول هفتگانه پاسخ کامل مشمولیت امروز نیست: مراحل هشتم تا دهم نیز در منابع رسمی سازمان امور مالیاتی آمدهاند و قانون مصوب ۱۴۰۰، معافیتها و مقررات سامانه مؤدیان باید جداگانه بررسی شوند. ثبتنام مالیاتی هم بهتنهایی مجوز دریافت ارزش افزوده از هر فروش نیست.
تاریخ بررسی منابع: ۲۷ آبان ۱۴۰۵، برابر با ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶. این نوشته آموزشی است؛ تشخیص پرونده واقعی به فعالیت، اسناد، تاریخ شروع و مقررات قابلاعمال وابسته است.
فراخوان مالیات بر ارزش افزوده چیست؟
فراخوان، اعلام سازمان امور مالیاتی درباره گروه مشمول، شرایط ثبتنام و زمان اجرای تکالیف است. مبنای تاریخی این فرایند، ماده ۱۸ قانون ارزش افزوده ۱۳۸۷ بود که ترتیب ارائه اطلاعات و ثبتنام را به اعلام سازمان پیوند میداد. اجرای تدریجی، امکان آموزش و آمادهسازی گروههای مختلف را فراهم میکرد.
پنج موضوع را جدا کنید: شمول فراخوان یعنی قرارگرفتن در دامنه اعلامشده؛ ثبتنام یعنی تکمیل اطلاعات پرونده؛ وصول مالیات به وضعیت معامله و قانون بستگی دارد؛ اظهارنامه گزارش دوره مربوط است؛ و پرداخت تسویه مبلغ قابلپرداخت پس از محاسبات قانونی است. انجام یکی، دلیل انجام بقیه نیست. همچنین فروش، درآمد مشمول مالیات عملکرد و سود خالص سه مفهوم متفاوتاند؛ نصاب فروش را با سود مقایسه نکنید.
جدول کامل مراحل هفتگانه فراخوان ارزش افزوده
تاریخهای ستون دوم، تاریخ اجرا هستند؛ تاریخ صدور بخشنامه یا چاپ اولین آگهی الزاماً همان روز نیست. هر ردیف به منبع رسمی متصل است. مبالغ به ریال و با سال مبنای تاریخی آمدهاند؛ هیچیک به قدرت خرید یا نصاب جاری تبدیل نشده است.
| شماره فراخوان | تاریخ اجرا | مشمولان اصلی | حد نصاب فروش | توضیحات مهم |
|---|---|---|---|---|
| اول | ۱۳۸۷/۰۷/۰۱ | واردکنندگان، صادرکنندگان و فعالان واجد شرط فروش | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در ۱۳۸۶؛ یا ۱٬۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در پنجماهه نخست ۱۳۸۷ | عبارت «یا بیشتر» در اصلاح بخشنامه اولیه؛ تاریخ اجرا در توضیح رسمی |
| دوم | ۱۳۸۸/۰۷/۰۱ | حقیقی و حقوقی در فعالیتهای بند الف ماده ۹۶ وقت | مستقل از میزان فعالیت در گروههای مقرر | استثنای فعالیت معاف؛ توضیح مرحله دوم و تاریخ اجرای مراحل |
| سوم | ۱۳۸۹/۰۱/۰۱ | اشخاص حقیقی و حقوقی فراخواننشده قبلی با رعایت استثناها | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و بالاتر در ۱۳۸۷ یا ۱۳۸۸ | استثنای صرفاً معاف و برخی اشخاص حقیقی صنفی؛ اصل اطلاعیه مرحله سوم |
| چهارم | ۱۳۸۹/۰۷/۰۱ | فعالیتهای مشخص بند ب ماده ۹۶ وقت | هر میزان فروش یا درآمد | فهرست و استثناها در اطلاعیه چهارم؛ تاریخ اجرا در مرور رسمی |
| پنجم | ۱۳۹۰/۰۷/۰۱ | اشخاص حقوقی مشمولنشده در چهار مرحله قبل | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و بیشتر در هر یک از ۱۳۸۷، ۱۳۸۸ یا ۱۳۸۹ | حکم عبور از نصاب در ۱۳۹۰ و بعد نیز دارد؛ مرور رسمی مراحل |
| ششم | ۱۳۹۴/۰۱/۰۱ | گروههای معین خدمات غذا، اعم از حقیقی و حقوقی | صرفنظر از فروش سالانه | شرایط زنجیره و عنوان تجاری مهم است؛ بخشنامه اجرای مرحله ششم و شرح گروهها |
| هفتم | ۱۳۹۵/۰۷/۰۱ | اشخاص حقوقی فعالِ فراخواننشده با عرضه مشمول | هر حجم فروش یا درآمد از فعالیت مشمول | شروع فعالیت و تقدم مراحل قبلی مهم است؛ شرح رسمی مرحله هفتم |
فراخوان اول مالیات بر ارزش افزوده
اجرای مرحله اول از اول مهر ۱۳۸۷ بود. واردکنندگان و صادرکنندگان در گروههای معرفیشده قرار داشتند؛ دو مسیر دیگر، فروش دستکم سه میلیارد ریال در ۱۳۸۶ یا دستکم یک میلیارد و دویستوپنجاه میلیون ریال در پنج ماه نخست ۱۳۸۷ بود. مبلغ دوم، نصاب فروش کل سال ۱۳۸۷ نیست.
تبصره متن اطلاعیه اول؛ نسخه بازنشرشده، فعالیت صرفاً معاف موضوع ماده ۱۲ وقت را از ثبتنام این مرحله مستثنا میکند. فعالیت مختلطِ معاف و مشمول، در صورت داشتن یکی از شرایط فراخوان، مشمول این استثنا نیست. بنابراین فروشِ بیشتر از نصاب را بدون بررسی نوع عرضه، دلیل قطعی مشمولیت ندانید. در این نسخه، مهلت پیشثبتنام ۲۵ شهریور ۱۳۸۷ و شروع اجرا اول مهر است؛ این دو تاریخ، تاریخ صدور آگهی نیستند.
در اصلاح بخشنامه ۶۶۷۰۳، معیار چهارصد میلیون ریال درآمد مشمول مالیات ۱۳۸۵، مبنای مستقل شمول معرفی نشده و هدف آن راهنمایی مؤدیان توضیح داده شده است. همچنین، عبارت این سند درباره دو نصاب فروش «یا بیشتر» است؛ خلاصه آموزشی سازمان در جایی از تعبیر «بیش از» استفاده کرده است. برای مرز عددی، متن اصلاحی مبنا قرار گرفته؛ استثناها و ابلاغهای مربوط به پرونده باید همراه آن بررسی شوند.
مثال فرضی: بنگاهی غیرصنفی با فروش دقیقاً ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در ۱۳۸۶، شرط عددی مسیر اول را دارد؛ زیرا نصاب شامل مبلغ برابر هم میشود. سود خالص ۲۰۰ میلیون ریالی، آن شرط فروش را تغییر نمیدهد. نتیجه نهایی به دامنه فراخوان، استثناهای مربوط و وضعیت عرضهها نیز وابسته است.
فراخوان دوم مالیات بر ارزش افزوده
مرحله دوم از اول مهر ۱۳۸۸، اشخاص حقیقی و حقوقی شاغل در فعالیتهای بند الف ماده ۹۶ وقت را که قبلاً مشمول نشده بودند، با استثنای فعالیت معاف پوشش داد. بخشنامه توضیحی ۲۲ شهریور ۱۳۸۸، به اطلاعیه ثبتنام و آموزش بهمن ۱۳۸۷ و اطلاعیه اجرای مرداد ۱۳۸۸ اشاره میکند؛ بنابراین سه تاریخ متفاوت داریم.
گروههای تاریخی شامل کارخانهها و واحدهای تولیدی دارای جواز تأسیس و پروانه بهرهبرداری، بهرهبرداران معادن، خدمات حسابرسی و حسابداری و دفترداری و مالی، حسابداران رسمی شاغل و مؤسسات حسابرسی عضو جامعه بود. خدمات مدیریتی و مشاورهای، خدمات انفورماتیک سختافزاری و نرمافزاری و طراحی سیستم، هتلها و متلهای سهستاره و بالاتر نیز مطرح بودند.
بنکداران، عمدهفروشان، فروشگاههای بزرگ، واسطههای مالی، نمایندگان توزیع، صاحبان انبارها و نمایندگان مؤسسات تجاری و صنعتی از دیگر گروهها بودند. مؤسسات حملونقل و باربری مجاز با استثنای واحدهای صرفاً مسافری، مؤسسات مهندسی و مهندسی مشاور و مؤسسات تبلیغاتی و بازاریابی نیز در فرم رسمی تشخیص شمول آمدهاند. این فهرست تاریخی را جای بررسی معافیت جاری حملونقل یا خدمات دیگر نگذارید.
فراخوان سوم مالیات بر ارزش افزوده
اطلاعیه ابلاغشده در ۲۸ بهمن ۱۳۸۸، اجرای مرحله سوم را اول فروردین ۱۳۸۹ تعیین میکند. مخاطب، حقیقی و حقوقی مشمولنشده در دو مرحله قبل با مجموع فروش کالا و خدمات غیرمعاف، یا ترکیب معاف و غیرمعاف، به مبلغ سه میلیارد ریال و بالاتر در ۱۳۸۷ یا ۱۳۸۸ است؛ جمعکردن فروش این دو سال، معیار متن نیست.
اطلاعیه، فعالیت صرفاً معاف موضوع ماده ۱۲ وقت و اشخاص حقیقی بندهای ب و ج ماده ۹۶ را که صنفی و تابع شورای اصناف بودند، مستثنا میکند. حذف این جمله، دامنه فراخوان را بیدلیل گسترش میدهد.
مثال فرضی: شخص واجد سایر شرایط، در ۱۳۸۷ فروش ۲٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و در ۱۳۸۸ فروش ۳٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال داشته است. سال دوم بهتنهایی شرط عددی را تأمین میکند. اگر فروش هر سال ۱٬۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بود، جمع ۳٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریالی دو سال، بهتنهایی شرط این مرحله را احراز نمیکرد. در هر دو حالت باید استثناهای شخص و فعالیت را نیز کنترل کرد.
فراخوان چهارم مالیات بر ارزش افزوده
اجرای مرحله چهارم، طبق مرور رسمی سازمان، اول مهر ۱۳۸۹ بود. اطلاعیه ثبتنام چهارم، اشخاص حقیقی و حقوقی مشمولنشده در مراحل قبل را در دوازده گروه، با هر میزان فروش یا درآمد معرفی میکند. بخشنامه همراه آن در ۱۶ خرداد ۱۳۸۹ صادر شده و تصریح دارد زمان اجرای قانون بعداً اعلام میشود؛ تاریخ صدور، شروع اجرای این مرحله نیست.
گروهها عبارتاند از کارگاههای صنعتی صنفی و غیرصنفی دارای حداقل برق سهفاز ۵۰ آمپر؛ فروشندگان طلا، جواهر، پلاتین و نقره؛ فروشندگان آهنآلات و سایر فلزات؛ تالارهای پذیرایی و رستورانها؛ هتل و متل یک و دوستاره و هتلآپارتمان؛ نمایشگاه و فروشگاه خودرو و بنگاه معاملات املاک؛ تعمیرگاه مجاز خودرو؛ چاپخانه؛ دفتر اسناد رسمی؛ مراکز ارتباطات رایانهای و دفاتر خدمات ارتباطی، دولت الکترونیک و خدمات الکترونیک شهر؛ دفاتر مسافرتی و جهانگردی؛ و سینما، تماشاخانه و اماکن تفریحی و ورزشی. فعالیت صرفاً معاف و اشخاص حقیقی بند ج ماده ۹۶ وقت که به صورت صنفی و تابع شورای اصناف فعالیت میکردند، در همین اطلاعیه از ثبتنام این مرحله مستثنا شدهاند.
برای طلا، شمول تاریخی فروشنده به معنای تعلق یکسان مالیات به تمام مبلغ معامله امروز نیست. بند ب ماده ۲۶ قانون ۱۴۰۰، اصل طلا، جواهر و پلاتین بهکاررفته در مصنوعات را از اجرت ساخت، حقالعمل و سود فروشنده جدا کرده است. نرخ و نحوه صورتحساب هر دوره باید مستقلاً کنترل شود؛ این مقاله نرخ جاری همه اقلام را تعیین نمیکند.
فراخوان پنجم مالیات بر ارزش افزوده
طبق منبع رسمی سازمان، مرحله پنجم از اول مهر ۱۳۹۰ درباره اشخاص حقوقی مشمولنشده در چهار مرحله قبل اجرا شد: فروش کالا و خدمات غیرمعاف، یا معاف و غیرمعاف، در هر یک از سالهای ۱۳۸۷، ۱۳۸۸ یا ۱۳۸۹ باید یک میلیارد ریال و بیشتر باشد. این مبلغ، نصاب سود یا سرمایه ثبتی نیست.
برای اشخاص حقوقی ایجادشده پیش یا پس از ۱۳۹۰ که هنوز شرایط را نداشتند، رسیدن فروش سال ۱۳۹۰ یا سالهای بعد به همان آستانه، شمول از اولین دوره مالیاتی بعد از رسیدن به نصاب را در پی داشت. بنابراین زمان عبور و دوره بعد، هر دو مهماند. مبدأ این حکم، سال ۱۳۹۰ است. بند ۱ـ۳ متن اطلاعیه پنجم؛ نسخه بازنشرشده، اشخاص حقوقی دارای فعالیت صرفاً معاف موضوع ماده ۱۲ وقت را از این مرحله مستثنا میکند. بازنشر متنی اطلاعیه تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۹۰ را بر خود متن دارد؛ تاریخ بارگذاری صفحه با آن متفاوت است. تاریخ اجرا همچنان اول مهر ۱۳۹۰ است.
مثال تاریخی فرضی: شرکتی که مشمول چهار مرحله پیش نبوده، در تابستان ۱۳۹۱ به فروش تجمعی ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در همان سال میرسد. با فرض احراز سایر شرایط مرحله پنجم، اولین دوره پس از عبور، پاییز است. این مثال درباره زمان شمول تاریخی است؛ عدد آن، نصاب شرکتهای سال ۱۴۰۵ نیست.
فراخوان ششم مالیات بر ارزش افزوده
بخشنامه ۲۶۰/۹۳/۱۴۵ مورخ ۱۶ اسفند ۱۳۹۳، اجرای این مرحله را از ابتدای ۱۳۹۴ یادآوری میکند. شرح رسمی گروهها شامل چلوکبابیها، سالنهای غذاخوری، سفرهخانههای سنتی و اغذیهفروشیهای زنجیرهای با مالکیت واحد یا نام و نشان و عنوان تجاری واحد، فارغ از مساحت و نوع مجوز است. اشخاص حقیقی و حقوقی موردنظر، مستقل از مبلغ فروش سالانه بررسی میشدند.
قید زنجیرهای و مالکیت یا عنوان تجاری را از توصیف گروه مربوط حذف نکنید. از این مرحله نمیتوان نتیجه گرفت هر فروشنده غذای تکشعبهای، هر کترینگ یا هر کافیشاپ حتماً از ۱۳۹۴ مشمول شده است. برخی فعالیتها باید در مرحله چهارم یا نهم و سایر اسناد بررسی شوند. اگر کسبوکاری قبلاً مشمول بوده، مرحله ششم شروع تعهدات قبلی او را عقب نمیاندازد.
فراخوان هفتم مالیات بر ارزش افزوده
از اول مهر ۱۳۹۵، اشخاص حقوقی فعال با هر حجم فروش یا درآمد حاصل از عرضه مشمول که در شش مرحله پیش فراخوان نشده بودند، در مرحله هفتم قرار گرفتند. توضیح رسمی، برای شخص حقوقی تأسیسشده یا شروعکننده فعالیت پس از اجرای فراخوان، اولین دوره مالیاتی پس از شروع فعالیت را بیان میکند. ثبت شرکت، شروع عرضه و آغاز دوره، تاریخهای یکسانی نیستند. بند ۳ متن اطلاعیه هفتم؛ نسخه بازنشرشده، ثبتنام شخص حقوقی تازهفعال را تا پایان دوره شروع فعالیت و اجرای قانون را از دوره بعد مقرر میکند. خبر بازنشرشده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۵ نیز پیش از شروع اجرای مهرماه منتشر شده است؛ این تاریخ خبر را تاریخ قطعی نخستین چاپ آگهی معرفی نمیکنیم.
مثال تاریخی فرضی: شرکتی در مرداد ۱۳۹۶ ثبت شده و در آبان همان سال عرضه خدمت مشمول را آغاز کرده است. با فرض نداشتن شمول قبلی و انطباق با متن مرحله هفتم، اولین دوره بعد از شروع فعالیت، زمستان است. این مثال، حکم خودکار برای شرکت تازهتأسیس ۱۴۰۵ نیست؛ مقررات جدید باید جداگانه اعمال شود. عرضه صرفاً معاف نیز از عنوان «شرکت» مشمول مالیات فروش نمیشود.
اگر شرکت از مرحله دوم مشمول بوده ولی ثبتنام نکرده است، مرحله هفتم تاریخ شروع تازهای برای پاککردن تعهدات گذشته ایجاد نمیکند. تاریخ شمول باید از نخستین مرحله منطبق بازسازی شود.
فراخوانهای بعد از مرحله هفتم و وضعیت سال ۱۴۰۵
آخرین بررسی: ۲۷ آبان ۱۴۰۵. وجود مراحل هشتم، نهم و دهم در منابع رسمی تأیید شد. جدول زیر این مراحل را از پیشنویسهای جدید جدا میکند؛ تاریخ خبر رسمی، الزاماً تاریخ نخستین ابلاغ فراخوان نیست.
| مرحله | تاریخ اجرا | دامنه تأییدشده و شرایط | سند رسمی بررسیشده |
|---|---|---|---|
| هشتم | ۱۳۹۹/۰۱/۰۱ | جایگاهداران سوخت فراخواننشده قبلی، با هر حجم فعالیت؛ تازهفعالها از شروع فعالیت | خبر رسمی ۱۶ شهریور ۱۳۹۹ و مرور ده مرحله |
| نهم | ۱۴۰۲/۰۴/۰۱ | تهیه و ارائه غذای بیرونبر در قالب آشپزخانه و کترینگ صنعتی یا خانگی و کافیشاپها، با هر میزان فروش؛ با تقدم شمول قبلی | اطلاعرسانی رسمی ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۲؛ استناد به مواد ۱۳ قانون جدید و ۱۸ قانون قدیم |
| دهم، با اصلاحات | ۱۴۰۲/۱۰/۰۱ | سیزده گروه مشخص فراخواننشده قبلی، با هر میزان فروش یا درآمد | شرح رسمی اصلاحات، ۲۷ خرداد ۱۴۰۳ |
| یازدهم؛ وضعیت اجرا تأیید نشده | تاریخ اجرای قطعی از این سند قابل استخراج نیست | پیشنهاد ثبتنام داوطلبانه با شرایط پیشنویس؛ ایجاد تکلیف قطعی از آن نتیجه نمیشود | انتشار رسمی ۲۴ آبان ۱۴۰۵ با برچسب پیشنویس و غیرقابل استناد |
در مرحله هشتم، منبع رسمی یادآوری میکند کارمزد و مالیات جایگاهدار در قیمت تکلیفی سوخت لحاظ شده و مجوز دریافت مبلغ اضافه از خریدار سوخت ایجاد نمیشود. این حکم تخصصی را نباید به الگوی صورتحساب تمام کسبوکارها تعمیم داد.
شرح اصلاحی مرحله دهم، فروشندگان حیوانات اهلی بهجز دام مقرر در قانون و خدمات مربوط به این حیوانات؛ غذا و لوازم آنها؛ آلات موسیقی؛ لوازم آرایشی و تجهیزات آرایشگاهی و عطر؛ خدمات پذیرش و مشاوره تحصیل خارجی؛ ماساژ؛ خدمات فنی مقرر معادن؛ آتلیه عکس و فیلم؛ خدمات برگزاری همایش و مراسم؛ عینک آفتابی و لنز تماسی؛ ضایعات فلزی؛ قهوه فرآوریشده و کاکائو و نسکافه و پودر و خمیر حاصل؛ و تجهیزات حفاظتی مانند دزدگیر را برمیشمارد. عبارت اصلاحی «قهوه فرآوریشده» را به همه محصولات کشاورزی تعمیم ندهید.
وضعیت اجرای فراخوان یازدهم: تأیید نشده
ابلاغ نهایی، تاریخ اجرای قطعی و تصویب تعویق این فراخوان در منابع بررسیشده تأیید نشدهاند. این گزارش مبنای تشخیص تکلیف یا وصول مالیات نیست.
نتیجه بررسی منابع تازه درباره مرحله یازدهم: گزارش تسنیم در ۲۱ آذر ۱۴۰۴ از انتشار اولیه اطلاعیه، بازمعرفی آن بهصورت پیشنویس و درخواست وزارت اقتصاد برای تمدید مهلت خبر میدهد. درخواست تمدید، بهتنهایی مصوبه تمدید نیست. مقاله بهروزشده ساریتکس در ۳ شهریور ۱۴۰۵ نیز از پیشنویس و انتقال اجرا به ۱۴۰۵ سخن میگوید؛ اما این گزارش تخصصی را جای مصوبه رسمی تعویق نمیگذاریم.
سند رسمی بررسیشده با تاریخ ۲۴ آبان ۱۴۰۵، پیشنهاد ورود داوطلبانه اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغلِ فراخواننشده را شرح میدهد و صریحاً برچسب «پیشنویس و غیرقابل استناد» دارد. پس این سند، ابلاغ قطعی شمول همه مشاغل یا مجوز خودکار دریافت مالیات نیست. ابلاغ نهایی یا مصوبه تعویق در منابع بازیابیشده احراز نشد؛ از این نتیجه هم نمیتوان معافیت کلی در ۱۴۰۵ را استنباط کرد. برای پرونده واقعی، شماره و تاریخ ابلاغ لازمالاجرا و انطباق آن با فعالیت را بررسی کنید.
قانون ۱۴۰۰ از ۱۰ دی ۱۴۰۰ لازمالاجرا شد؛ متن جدید، ماده ۱۳ و قواعد انتقالی را باید کنار ماده ۴ قانون تسهیل تکالیف مؤدیان خواند. این ماده برای فراخواننشدهها، دریافت مالیات از خریدار را تا فراخوان مجاز نمیداند. ماده ۴۷ قانون ۱۴۰۰ نیز تکلیف پروندههای با تاریخ تعلق پیش از قانون جدید را تفکیک کرده است؛ نسخ مقررات پیشین به معنی حذف بدهی تاریخی نیست.
از کجا بفهمیم مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستیم؟
بررسی را به ترتیب زیر مستند کنید؛ پاسخ صرفاً از روی عنوان صنفی یا وجود کد اقتصادی به دست نمیآید:
-
حقیقی یا حقوقی بودن، تاریخ تأسیس و تاریخ شروع واقعی فعالیت را مشخص کنید.
-
نوع فعالیت، مجوز، شعب، ترکیب کالا و خدمت و تغییرات آن را ثبت کنید.
-
مراحل فراخوان را به ترتیب زمان با شرایط همان دوره تطبیق دهید؛ اولین انطباق اهمیت دارد.
-
اگر نصاب مطرح است، فروش سال و واحد پول صحیح و استثناها را بررسی کنید.
-
معافیت کالا و خدمت را با قانون و اصلاحات دوره مربوط کنترل کنید؛ فعالیت مختلط را تفکیک کنید.
-
برای امروز، مراحل بعدی، قانون ۱۴۰۰ و مقررات صورتحساب و سامانه را هم بررسی کنید.
-
نتیجه را با پرونده و ابلاغهای درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی تطبیق دهید و مغایرت را مستند پیگیری کنید.
مثال فرضی فروشگاه کوچک: فروش کم یک خردهفروش حقیقی بهتنهایی عدم شمول را ثابت نمیکند. ابتدا باید نوع کالا، سابقه عمدهفروشی یا واردات، فراخوانهای بعدی و معافیت اقلام را دید. بدون این اطلاعات، نه افزودن مالیات به همه رسیدها درست است و نه اعلام معافیت همیشگی.
مثال فرضی شرکت جدید: شرکتی در ۱۴۰۵ تشکیل شده و خدمات و فروش کالا دارد. ابتدا زمان شروع هر فعالیت و مشمول یا معاف بودن آن مشخص میشود؛ سپس شرایط شمول و تکالیف سامانه کنترل میشود. ثبت شرکت با سرمایه پایین، معافیت ارزش افزوده ایجاد نمیکند و ثبت شرکتِ بدون فعالیت هم با عرضه بالفعل یکی نیست. برای نظم مدارک، چکلیست اسناد حسابداری مفید است.
تکالیف مؤدیان مشمول مالیات بر ارزش افزوده
ثبتنام و بهروزرسانی هویت، نشانی، فعالیت و شعب، نقطه شروع کنترل است. صورتحساب باید با مقررات قابلاعمال همان دوره صادر و در صورت الزام، از مسیر معتبر به سامانه مؤدیان ارسال شود. ثبت در نرمافزار داخلی یا داشتن رسید بانکی، بهتنهایی پذیرش صورتحساب در کارپوشه را ثابت نمیکند. شرایط تسهیل یا معافیت صورتحساب را در راهنمای مشوقها و تسهیلات سامانه مؤدیان جداگانه مطالعه کنید.
در محاسبه، فروش مشمول، فروش معاف، برگشت و اصلاحات را تفکیک کنید. ماده ۸ قانون ۱۴۰۰، اعتبار خرید و محدودیتهای آن را توضیح میدهد؛ پرداخت مالیات روی هر خرید، تضمین پذیرش اعتبار نیست. ارتباط خرید با فعالیت و ضوابط صورتحساب اهمیت دارد. برای فعالیت مختلط، مالیات خرید مربوط به عرضه معاف را بیبررسی از مالیات فروش کم نکنید.
ماده ۴ همین قانون، قاعده پایه پرداخت تا پایان ماه پس از دوره را با رعایت تبصرهها بیان میکند. موعد عملی اظهارنامه، پرداخت و تمدید احتمالی باید از اطلاعیه دوره واقعی گرفته شود؛ تاریخهای قدیمی یا نمونههای تاریخی این مقاله، تقویم جاری نیستند. رسید ارسال، پاسخ کارپوشه و پرداخت را نگه دارید و با دفاتر تطبیق دهید. راهنمای پیمانکاری و ارزش افزوده نیز تفاوت درآمد حسابداری و مأخذ مالیاتی را توضیح میدهد.
تفاوت فراخوان ارزش افزوده با سامانه مؤدیان
| مفهوم | پرسش اصلی | نتیجه عملی |
|---|---|---|
| فراخوان ارزش افزوده | این شخص از چه زمان و با چه شرایطی فراخوان شده است؟ | تعیین دامنه و تاریخ شروع تکالیف مرتبط |
| سامانه مؤدیان | اطلاعات معاملات در چه بستر قانونی ثبت و کنترل میشود؟ | کارپوشه، ثبت صورتحساب و پیگیری وضعیت آن |
| صورتحساب الکترونیکی | سند معامله با چه ویژگیهای قانونی صادر و ارسال میشود؟ | اجرای تکلیف صدور و کنترل اعتبار اطلاعات |
| پایانه فروشگاهی | ابزار مقرر برای صدور و ارتباط با شبکه و سامانه چیست؟ | بررسی تکلیف تجهیز و استفاده طبق قانون |
تعریف سامانه، صورتحساب و پایانه در قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان آمده است. الزام صورتحساب الکترونیکی را با فراخوان وصول ارزش افزوده یکسان نگیرید؛ ممکن است شخص برای سامانه تکلیف داشته باشد ولی وضعیت وصول او تابع فراخوان و معافیتها باشد. مفهوم ثبت معامله را میتوانید با آموزش ثبت اسناد حسابداری مقایسه کنید؛ این دو ثبت نیز کارکرد کاملاً یکسان ندارند.
اشتباهات رایج درباره فراخوانهای ارزش افزوده
-
همه شرکتها تکلیف یکسان دارند: نوع عرضه، تاریخ شروع و وضعیت فعالیت مؤثر است؛ عنوان حقوقی پاسخ نهایی نیست.
-
همه کالاها مشمولاند: ماده ۹ قانون جدید معافیت دارد و برای کالاهای خاص، احکام ویژه وجود دارد.
-
هفت مرحله تمام ماجراست: منابع رسمی مراحل بعدی را ثبت کردهاند؛ تاریخ هفتگانه برای پرونده قدیم مفید است.
-
نصاب تاریخی همیشه معتبر است: مبلغ فروش ۱۳۸۶ را نمیتوان سقف معافیت ۱۴۰۵ نامید.
-
ثبتنام، اختیار وصول از همه خریداران است: مجوز وصول باید با فراخوان، نوع عرضه و قانون تطبیق داشته باشد.
-
ثبتنام دیرتر، تاریخ شمول را عوض میکند: عقبافتادن اقدام، تاریخ قانونی شروع تعهد را خودکار جابهجا نمیکند.
برای شناخت تفاوت مالیات عملکرد با ارزش افزوده، مباحث مالیات در دانشنامه وزیر را بخوانید؛ سقف تبصره ماده ۱۰۰ مالیات عملکرد، همان نصاب فراخوان ارزش افزوده نیست.
سؤالات متداول
فراخوان مالیات بر ارزش افزوده چیست؟
اعلام سازمان درباره گروه، شرایط و زمان ورود به اجرای تکالیف ارزش افزوده است؛ باید متن و تاریخ اجرای همان فراخوان خوانده شود.
هفت مرحله فراخوان ارزش افزوده شامل چه کسانی است؟
ترکیبی از واردکنندگان و صادرکنندگان، فعالان دارای فروش مشخص، گروههای فعالیتی و اشخاص حقوقی است. جدول بالا خلاصه است و جای استثناهای هر مرحله را نمیگیرد.
فراخوان هفتم از چه تاریخی اجرا شد؟
اول مهر ۱۳۹۵. مؤدیِ مشمول مراحل پیشین، صرفاً با انطباق با هفتم، تاریخ شروع جدیدی به دست نمیآورد.
آیا همه شرکتها مشمول ارزش افزوده هستند؟
نباید از ثبت شرکت، مالیاتداربودن همه فروشها را نتیجه گرفت. فعالیت، معافیت کالا یا خدمت، تاریخ شمول و تکالیف سامانه باید جداگانه بررسی شوند.
آیا اشخاص حقیقی هم مشمول فراخوانها میشوند؟
بله؛ چند مرحله صریحاً حقیقی و حقوقی را پوشش میدهند. مرحله پنجم و دامنه اصلی هفتم درباره اشخاص حقوقی است؛ شرایط را جابهجا نکنید.
چگونه بفهمیم در کدام فراخوان قرار داریم؟
از اولین مرحله، فعالیت و اسناد فروش دوره مبنا را تطبیق دهید و سپس پرونده درگاه مالیاتی و ابلاغها را بررسی کنید. نام صنف بهتنهایی کافی نیست.
آیا پس از مرحله هفتم فراخوان دیگری صادر شده است؟
بله؛ مراحل هشتم تا دهم در اسناد رسمی بررسیشده آمدهاند. درباره مرحله یازدهم، اسناد پیشنویس را با ابلاغ لازمالاجرا اشتباه نگیرید؛ وضعیت اجرای نهایی تأیید نشده و نیازمند احراز سند ابلاغشده است.
کسبوکار تازهتأسیس چه وضعی دارد؟
شرط شروع فعالیت و حکم اشخاص جدید در فراخوان مربوط مهم است. برای کسبوکار امروز، علاوه بر سابقه فراخوانها، قانون و دستورالعمل جاری باید بررسی شود.
تفاوت فراخوان و سامانه مؤدیان چیست؟
فراخوان دامنه و زمان شمول را تعیین میکند؛ سامانه بستر قانونی ثبت و کنترل اطلاعات معاملات است. الزام استفاده از سامانه، بهتنهایی مجوز وصول ارزش افزوده نیست.
کالای معاف هم نیازمند بررسی تکالیف مالیاتی است؟
بله. معافیت عرضه از ارزش افزوده با حذف همه تکالیف ثبتنام، صورتحساب، نگهداری مدارک یا مالیاتهای دیگر برابر نیست؛ دامنه هر تکلیف جداگانه سنجیده میشود.
اگر مشمول بودهایم ولی ثبتنام نکردهایم چه کنیم؟
تاریخ شمول و دورههای انجامنشده را با اسناد بازسازی و وضعیت پرونده را پیگیری کنید. تعیین بدهی، اظهارنامههای لازم و امکان بخشودگی به بررسی حرفهای نیاز دارد؛ صرف ثبتنام امروز، گذشته را تسویه نمیکند.
آیا فراخوان قدیمی در ۱۴۰۵ قابل استناد است؟
برای شناخت تاریخ شروع و پرونده تاریخی اهمیت دارد. برای تکلیف امروز، باید آن را همراه قانون ۱۴۰۰، قواعد انتقالی، مراحل بعدی و اصلاحات مربوط خواند؛ متن قدیمی بهتنهایی کافی نیست.
جمعبندی
هفت مرحله، مسیر تاریخی ورود گروههای مختلف به ارزش افزوده را نشان میدهد. نتیجه درست از ترکیب تاریخ اجرا، شخصیت مؤدی، فعالیت واقعی، فروش سال مبنا و استثناها حاصل میشود. برای پرونده جاری، مراحل بعدی و قوانین جدید را نیز بررسی کنید و میان شمول شخص، معافیت عرضه و تکلیف صورتحساب تفاوت بگذارید. برای اتکا در پرونده واقعی، نسخه ابلاغشده مقررات را بررسی کنید؛ پیشنویس مرحله یازدهم مبنای قطعی تشخیص یا وصول مالیات نیست.
منابع و مستندات
فهرست زیر، ابتدا متون رسمی قوانین، بخشنامهها و توضیحات سازمان امور مالیاتی و سپس سه منبع تکمیلی تاریخی را معرفی میکند. مطالب آرمانپرداز، پرشین تجارت دوان و حسابوکتاب ایرانیان برای تطبیق پوشش موضوع خوانده شدهاند؛ در اختلاف نصاب، سال مبنا یا دامنه شمول، اسناد رسمی ملاک این نوشتهاند. تاریخ اجرای فراخوان با تاریخ انتشار مطلب یا بخشنامه پیگیری یکی نیست. این نوشته آموزشی است و تأیید حرفهای حسابدار رسمی یا مشاور مالیاتی ندارد.
منابع و ارجاعات
- مرور رسمی مراحل دهگانه؛ انتشار ۱۴۰۳/۰۷/۲۲ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- اصلاح بخشنامه ۶۶۷۰۳؛ شماره ۶۶۱۸۲ مورخ ۱۳۸۸/۰۹/۱۶؛ نصاب مرحله اول — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- بخشنامه ۸۴۷۰ مورخ ۱۳۸۸/۰۴/۰۸؛ تشخیص شمول مراحل اول و دوم و فرمهای پیوست — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- توضیح اجرای مرحله دوم؛ مورخ ۱۳۸۸/۰۶/۲۲ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- فراخوان مرحله سوم؛ بخشنامه ۲۹۰۹۶ مورخ ۱۳۸۸/۱۱/۲۸ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- اطلاعیه ثبتنام مرحله چهارم و بخشنامه همراه؛ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۶ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- بخشنامه ۲۶۰/۹۳/۱۴۵ مورخ ۱۳۹۳/۱۲/۱۶؛ اجرای مرحله ششم — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- جایگاهداران و مرحله هشتم؛ خبر رسمی ۱۳۹۹/۰۶/۱۶ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- مرحله نهم؛ خبر رسمی ۱۴۰۲/۰۲/۲۱ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- اصلاحات مرحله دهم؛ خبر رسمی ۱۴۰۳/۰۳/۲۷ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- پیشنویس و غیرقابل استناد مرحله یازدهم؛ ۱۴۰۵/۰۸/۲۴ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- قانون مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۰؛ متن تنقیحشده سامانه رسمی مالیاتی — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- قانون ارزش افزوده ۱۳۸۷؛ برای سوابق تاریخی — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان؛ متن رسمی با اصلاحات — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- قانون تسهیل تکالیف مؤدیان؛ متن رسمی با اصلاحات — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- اعلان رسمی ابلاغ قانون ارزش افزوده ۱۴۰۰ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- منبع تکمیلی تاریخی: آرمانپرداز؛ مراحل هفتگانه فراخوان ارزش افزوده، ویرایش ۲۲ مارس ۲۰۱۸ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- منبع تکمیلی تاریخی: پرشین تجارت دوان؛ مرور هفت مرحله، انتشار ۱۳۹۶/۰۸/۰۴ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- منبع تکمیلی تاریخی: حسابوکتاب ایرانیان؛ مطلب با عنوان هفتگانه، محتوای در دسترس مراحل اول تا چهارم، ۴ ژوئن ۲۰۱۹ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- بازنشر سند: متن اطلاعیه مرحله اول؛ تبصره فعالیت صرفاً معاف و فعالیت مختلط؛ آرشیو PersianAcc — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- بازنشر سند: متن اطلاعیه مرحله پنجم؛ بند ۱ـ۳ و تاریخ اجرای ۱۳۹۰/۰۷/۰۱؛ آرشیو PersianAcc — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- بازنشر سند: متن اطلاعیه مرحله هفتم؛ ثبتنام تا پایان دوره شروع فعالیت؛ آرشیو PersianAcc — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- منبع تکمیلی خبری: تسنیم؛ ابهام در فراخوان یازدهم، ۱۴۰۴/۰۹/۲۱ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵
- منبع تکمیلی تحلیلی: ساریتکس؛ مشمولین ارزش افزوده، بهروزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۰۳ — تاریخ مراجعه: ۲۷ آبان ۱۴۰۵


