# مبنای نقدی و تعهدی

برای گزارش عملکرد باید روشن باشد رویداد به کدام دوره تعلق دارد. تاریخ ورود یا خروج پول همیشه زمان ایجاد درآمد یا هزینه نیست. انتخاب مبنا، تصویر گزارش از عملکرد و تعهدات را تغییر می‌دهد.

## تعریف دو مبنا

در مبنای نقدی ساده، دریافت‌ها و پرداخت‌ها مبنای ثبت درآمد و هزینه قرار می‌گیرند. در مبنای تعهدی، اثر رویداد هنگام تحقق شرایط شناخت ثبت می‌شود، حتی اگر تسویه وجه در دوره دیگری باشد. این توضیح مقدماتی است؛ شناخت درآمد قراردادهای پیچیده به بررسی استاندارد مربوط نیاز دارد.

مبنای تعهدی به معنی نادیده گرفتن وجه نقد نیست. بانک همچنان ثبت و کنترل می‌شود، اما برای نمایش عملکرد، حساب‌هایی مانند دریافتنی، پرداختنی، پیش‌پرداخت و پیش‌دریافت نیز لازم می‌شوند.

## مثال: خدمت انجام‌شده و وجه دریافت‌نشده

شرکت خدماتی در پایان ماه، خدمت مشخصی را کامل و مورد پذیرش مشتری قرار داده است. مبلغ قطعی قرارداد ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است و ماه بعد وصول می‌شود. فرض می‌کنیم شرایط شناخت درآمد احراز شده و مالیات یا تعدیل قرارداد مطرح نیست.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---:|---:|
| حساب‌های دریافتنی | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| درآمد خدمات | — | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| **جمع** | **۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰** | **۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰** |

این ثبت تعهدی، درآمد دوره انجام خدمت را نشان می‌دهد. در زمان وصول ماه بعد، بانک بدهکار و دریافتنی بستانکار می‌شود؛ درآمد دوباره ثبت نمی‌شود. در مقایسه ساده نقدی، درآمد در ماه دریافت وجه دیده می‌شد.

## پیش‌پرداخت و پیش‌دریافت

پرداخت اجاره دوره‌های آینده لزوماً هزینه کامل امروز نیست؛ بخش مصرف‌نشده می‌تواند پیش‌پرداخت باشد. وجه مشتری برای خدمتی که هنوز ارائه نشده نیز لزوماً درآمد نیست؛ ممکن است تعهد ارائه خدمت ایجاد کرده باشد. تشخیص زمان مصرف یا ایفای تعهد، مبنای تخصیص درست است.

## کنترل پایان دوره

فهرست خدمات تکمیل‌شده ولی صورتحساب‌نشده، هزینه‌های تحقق‌یافته ولی پرداخت‌نشده و مانده پیش‌پرداخت‌ها را بررسی کنید. صرف ثابت ماندن مانده بانک، دلیل نبود رویداد مالی نیست. ثبت اصلاحی باید به محاسبه و مدرک قابل پیگیری متکی باشد.

## اشتباه‌های متداول

- مساوی دانستن سود با جریان نقد؛ سود ممکن است با افزایش مطالبات همراه باشد.
- ثبت دوباره درآمد هنگام وصول.
- تغییر مبنا برای زیباتر شدن نتیجه یک دوره، بدون رعایت چارچوب گزارشگری.

## تمرین

اگر قبض برق مربوط به ماه جاری هنوز پرداخت نشده باشد، در تحلیل تعهدی ابتدا زمان استفاده از خدمت و قابلیت اندازه‌گیری بدهی را بررسی کنید؛ تاریخ پرداخت به تنهایی تعیین‌کننده دوره هزینه نیست.


## مطالعه مرتبط

- [صورت سود و زیان](/accounting/docs/financial-statements/income-statement)
- [سند حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle/accounting-vouchers)

## منابع و دامنه استناد

این متن توضیح آموزشی مستقل است. مثال‌ها برای یادگیری ساخته شده‌اند و مبلغ قانونی یا نرخ مصوب نیستند. ارجاع به منبع بین‌المللی به معنی لازم‌الاجرا بودن آن در ایران نیست.

- [مفاهیم مؤثر بر ثبت‌های اصلاحی](https://openstax.org/books/principles-financial-accounting/pages/4-1-explain-the-concepts-and-guidelines-affecting-adjusting-entries) — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.