# معادله حسابداری

معادله حسابداری رابطه منابع اقتصادی واحد با ادعاهای بستانکاران و مالکان را نشان می‌دهد. این رابطه مبنای کنترل ثبت دوطرفه است؛ هر معامله باید اثر سازگاری بر دو سوی آن داشته باشد.

## تعریف

**دارایی‌ها = بدهی‌ها + حقوق مالکانه**

دارایی بیانگر منابع تحت کنترل واحد است. بدهی، تعهد واحد در برابر دیگران و حقوق مالکانه، حق باقی‌مانده پس از کسر بدهی‌هاست. دو سوی معادله، دو دسته دارایی جداگانه نیستند؛ سمت راست توضیح می‌دهد حق نسبت به منابع چگونه شکل گرفته است.

## تحلیل سه رویداد

فرض کنید یک واحد تجاری تازه تأسیس، بدون مانده اولیه و بدون مالیات در مثال، این معاملات را انجام می‌دهد. همه مبالغ ریال‌اند.

| رویداد | تغییر دارایی | تغییر بدهی | تغییر حقوق مالکانه |
|---|---:|---:|---:|
| آورده نقدی مالک | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| دریافت وام | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| خرید تجهیزات نقدی | صفر در مجموع | — | — |

در خرید تجهیزات به مبلغ ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بانک کم و تجهیزات زیاد می‌شود. جمع دارایی همچنان ۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است: بانک ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و تجهیزات ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰. بدهی ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و حقوق مالکانه ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.

## ثبت خرید تجهیزات

فرض می‌کنیم تجهیزات برای استفاده چنددوره‌ای خریداری شده و شرایط شناسایی دارایی را دارد؛ هزینه جانبی و استهلاک در این لحظه مطرح نیست.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---:|---:|
| تجهیزات | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| بانک | — | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| **جمع** | **۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰** | **۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰** |

دو حساب دارایی تغییر کرده‌اند. لازم نیست هر معامله حتماً بدهی یا سرمایه را تغییر دهد. کافی است رابطه کلی محفوظ بماند.

## درآمد و هزینه کجا قرار می‌گیرند؟

درآمد و هزینه از مسیر نتیجه دوره بر حقوق مالکانه اثر می‌گذارند. آورده مالک درآمد نیست و توزیع به مالک هزینه عملیاتی نیست. در یک مثال ساده بدون سایر تغییرات، حقوق مالکانه پایان دوره برابر حقوق مالکانه آغاز دوره به‌علاوه آورده و سود، منهای توزیع به مالک است.

## محدودیت کنترل معادله

توازن شرط لازم است، اما درست بودن ماهیت ثبت را ثابت نمی‌کند. ثبت اشتباه خرید تجهیزات در هزینه تعمیرات نیز ممکن است متوازن باشد. کنترل حساب، مبلغ، تاریخ و مدرک باید جداگانه انجام شود.

## خودآزمایی

خرید نسیه کالا دارایی و بدهی را هم‌زمان افزایش می‌دهد. پرداخت بدهی همان فروشنده، بانک و بدهی را کاهش می‌دهد و معمولاً هزینه تازه‌ای ایجاد نمی‌کند.


## مطالعه مرتبط

- [دارایی، بدهی و حقوق مالکانه](/accounting/docs/fundamentals/assets-liabilities-equity)
- [بدهکار و بستانکار](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit)

## منابع و دامنه استناد

این متن توضیح آموزشی مستقل است. مثال‌ها برای یادگیری ساخته شده‌اند و مبلغ قانونی یا نرخ مصوب نیستند. ارجاع به منبع بین‌المللی به معنی لازم‌الاجرا بودن آن در ایران نیست.

- [معادله گسترش‌یافته حسابداری](https://openstax.org/books/principles-financial-accounting/pages/3-2-define-and-describe-the-expanded-accounting-equation-and-its-relationship-to-analyzing-transactions) — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.
- [تحلیل رویدادهای مالی](https://openstax.org/books/principles-financial-accounting/pages/3-4-analyze-business-transactions-using-the-accounting-equation-and-show-the-impact-of-business-transactions-on-financial-statements) — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.