# از تراز آزمایشی تا صورت‌های مالی

## معرفی درس

موضوع این درس از تراز آزمایشی تا صورت‌های مالی است. هدف، تبدیل مانده‌های تأییدشده به گزارش قابل فهم و قابل تطبیق است. همه مثال‌های پولی ریال یا میلیون ریال با ذکر واحدند و نسبت‌ها با مخرج صریح محاسبه می‌شوند.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-statements/financial-statement-presentation) و شناخت و اندازه‌گیری از [حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting). کنترل فنی فاز ۴ موفق است؛ احراز همه منابع جاری و بازبینی حرفه‌ای آن کامل نشده است. داده این پرونده مستقل کنترل می‌شود.

## اهداف یادگیری

- اجزا و شرایط ارائه مرتبط با از تراز آزمایشی تا صورت‌های مالی را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ یا نسبت و اثر بین‌صورت‌ها را با واحد و مخرج صریح محاسبه کنید.
- خطای متوازن، طبقه‌بندی و عدم تطبیق را با مدارک پیدا کنید.

## مفاهیم اصلی

ابتدا تراز اصلاح‌شده را با دفاتر و مدارک تطبیق دهید، سپس هر حساب را به قلم گزارش نگاشت کنید. درآمد و هزینه به عملکرد، مانده‌های دائمی به وضعیت مالی و رویدادهای بانک به جریان نقد می‌روند. استهلاک انباشته از بهای دارایی مربوط کم می‌شود و حساب سود انباشته پایان با سود دوره و معاملات مالکانه تطبیق می‌یابد.

اصلاح شناخت یا اندازه‌گیری، سند پشتیبان و اثر بر دفتر دارد؛ تغییر صرف طبقه‌بندی گزارش با اصلاح اشتباه شناخت یکی نیست. یک نگاشت ممکن است حساب کل را به حصه جاری و غیرجاری تفکیک کند، بدون آنکه مبلغ کل بدهی تغییر کند. پس از ساخت گزارش، جمع‌ها، افتتاحیه، مقایسه، سود، نقد و یادداشت‌ها را مستقل کنترل کنید. بستن حساب‌ها نباید باعث دوباره‌شماری سود در سرمایه شود.

### قلمرو منابع و بازبینی

استانداردهای موضوعی: 1, 8, 11, 43. منابع رسمی قبلی با تاریخ واقعی خود و نسخه‌های بازنشرشده با عنوان صریح بازنشر آمده‌اند. دسترسی تازه به فهرست رسمی سازمان در ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ ناموفق بود؛ آخرین اصلاحات همه منابع بازتأیید نشده است. این درس آموزش بازبینی‌نشده است و نه تأیید حرفه‌ای یا احراز کامل تکالیف قانونی.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: رابطه و محاسبه

بانک ۴۰، دریافتنی ۳۰، تجهیز ۸۰، انباشته ۲۰ بستانکار، بدهی ۵۰، سرمایه ۶۰ و سود انباشته ابتدا ۲۰ بستانکار است؛ تراز دائمی هر سمت ۱۵۰ و دارایی خالص ۱۳۰ = بدهی ۵۰ + حقوق ۸۰ است.

### مثال دوم: ارائه و کنترل

اگر در همین واحد درآمد ۹۰ و هزینه ۶۰ و سود انباشته ابتدا ۲۰ باشد و توزیع صفر باشد، سود ۳۰ و سود انباشته پایان ۵۰ است. این مثال عملکرد مستقل از مثال افتتاحیه است؛ صورت‌های کامل پرونده دو‌دوره‌ای زیر از تراز واقعی همان پرونده ساخته می‌شوند.

### تراز اصلاح‌شده 1403؛ پیش از بستن

| حساب | مانده بدهکار (ریال) | مانده بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| نقد و معادل نقد | ۸۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| دریافتنی تجاری | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| موجودی کالا | ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| پیش‌پرداخت | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| دارایی ثابت؛ بها | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| استهلاک انباشته | — | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پرداختنی تجاری | — | ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| حقوق پرداختنی | — | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مالیات پرداختنی | — | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| تسهیلات | — | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سرمایه | — | ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود انباشته | — | ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| درآمد عملیاتی | — | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بهای فروش‌رفته | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| حقوق | ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| سایر هزینه‌های عملیاتی | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| استهلاک | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| هزینه تأمین مالی | ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| هزینه مالیات جاری فرضی | ۱۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| جمع | ۱٬۰۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۰۴۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### تراز اصلاح‌شده 1404؛ پیش از بستن

| حساب | مانده بدهکار (ریال) | مانده بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| نقد و معادل نقد | ۱۸۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| دریافتنی تجاری | ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| موجودی کالا | ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| پیش‌پرداخت | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| دارایی ثابت؛ بها | ۳۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| استهلاک انباشته | — | ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پرداختنی تجاری | — | ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| حقوق پرداختنی | — | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مالیات پرداختنی | — | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| تسهیلات | — | ۱۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سرمایه | — | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود انباشته | — | ۹۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| درآمد عملیاتی | — | ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بهای فروش‌رفته | ۳۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| حقوق | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| سایر هزینه‌های عملیاتی | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| استهلاک | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| هزینه تأمین مالی | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| هزینه مالیات جاری فرضی | ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| جمع | ۱٬۳۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۳۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### صورت وضعیت مالی در پایان اسفند؛ یادداشت‌های ۱ تا ۶

| قلم؛ ریال | 1404 | 1403 |
|---|---|---|
| نقد و معادل نقد؛ ی۱ | ۱۸۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۸۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| دریافتنی تجاری؛ ی۲ | ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| موجودی؛ ی۳ | ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پیش‌پرداخت | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع دارایی جاری | ۴۴۷٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۳۰۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| دارایی ثابت خالص؛ ی۴ | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع دارایی | ۷۴۷٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵۴۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پرداختنی تجاری | ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| حقوق پرداختنی | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مالیات پرداختنی؛ ی۶ | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| حصه جاری تسهیلات؛ ی۵ | ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع بدهی جاری | ۱۵۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۰۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| تسهیلات غیرجاری؛ ی۵ | ۱۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع بدهی | ۲۸۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۸۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سرمایه | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود انباشته پایان | ۱۶۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۱۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع حقوق مالکانه | ۴۶۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۳۶۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### صورت سود و زیان برای سال منتهی به پایان اسفند

| قلم؛ ریال | 1404 | 1403 |
|---|---|---|
| درآمد عملیاتی | ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بهای فروش‌رفته؛ کسر | ۳۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود ناخالص | ۲۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| حقوق؛ کسر | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سایر هزینه‌های عملیاتی؛ کسر | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| استهلاک؛ کسر | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود عملیاتی | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۸۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هزینه مالی؛ کسر | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود پیش از مالیات | ۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| هزینه مالیات جاری فرضی؛ ی۶ | ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود دوره | ۷۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۶۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |

## اشتباهات رایج

ایجاد درآمد جدید بابت تسهیلات و حذف بدهی بدون تسویه برداشت‌های نادرست‌اند. در مقابل: طبقه‌بندی ارائه با حفظ کل و اتکا به سررسید و حقوق قراردادی. واحد، علامت، مخرج، دوره و طبقه‌بندی را پیش از تفسیر کنترل کنید.

## تمرین عملی

درآمد اصلاح‌شده ۱۵۰، بهای فروش‌رفته ۸۰ و سایر هزینه‌ها ۳۵ میلیون است. سود قابل انتقال به حقوق مالکانه را محاسبه کنید. رابطه و واحد پاسخ و اثر آن بر گزارش را توضیح دهید. معیار ده‌امتیازی: انتخاب رابطه و مبنا ۲، عدد و واحد و علامت ۴، توضیح طبقه‌بندی یا مخرج ۲ و کنترل مستقل ۲ امتیاز.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه از تراز آزمایشی تا صورت‌های مالی

1. تسهیلات کل در گزارش به جاری و غیرجاری شکسته می‌شود؛ این کار چه نوع عملی است؟
   - حذف بدهی بدون تسویه
   - طبقه‌بندی ارائه با حفظ کل و اتکا به سررسید و حقوق قراردادی.
   - ایجاد درآمد جدید بابت تسهیلات

2. سناریوی مستقل درس درباره «از تراز آزمایشی تا صورت‌های مالی»: درآمد: 300 میلیون ریال؛ بهای فروش‌رفته؛ کسر: 160 میلیون ریال؛ سایر هزینه؛ کسر: 70 میلیون ریال. رابطه تعریف‌شده در این درس را اعمال کنید و نتیجه را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در کنترل گزارش این موضوع، استهلاک انباشته در نگاشت کجاست؟
   - وجه نقد تأمین مالی
   - درآمد فروش
   - کاهنده دارایی ثابت در وضعیت مالی و یادداشت

4. برای بازبینی «از تراز آزمایشی تا صورت‌های مالی» کدام دو نتیجه صحیح‌اند؟ هر دو را انتخاب کنید.
   - ایجاد درآمد جدید بابت تسهیلات
   - طبقه‌بندی ارائه با حفظ کل و اتکا به سررسید و حقوق قراردادی.
   - کاهنده دارایی ثابت در وضعیت مالی و یادداشت

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

طبقه‌بندی ارائه با حفظ کل و اتکا به سررسید و حقوق قراردادی. پیش از نتیجه‌گیری، منبع مبلغ، دوره، واحد، طبقه و ارتباط بین صورت‌ها و یادداشت را کنترل کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 1؛ ارائه صورتهای مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%201.pdf) — سازمان حسابرسی؛ ارائه صورت‌های مالی؛ تجدیدنظر ۱۳۹۷؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 8؛ حسابداری موجودی مواد و کالا](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/8..pdf) — سازمان حسابرسی؛ موجودی مواد و کالا؛ تجدیدنظر ۱۳۸۴؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 11؛ داراییهای ثابت مشهود](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%2011.pdf) — سازمان حسابرسی؛ دارایی‌های ثابت مشهود؛ تجدیدنظر ۱۳۸۶؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 43؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/43.pdf) — سازمان حسابرسی؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ فایل رسمی؛ تاریخ اجرای درج‌شده ۱۴۰۴/۰۱/۰۱؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.

نسخه بازنشرشده با فایل جاری درگاه رسمی یکسان فرض نشده است. فرض‌های مالیات، عمر مفید و نبود اقلام پیچیده فقط برای آموزش‌اند؛ برای اقدام واقعی منابع لازم‌الاجرا و الزامات همان واحد باید بررسی شوند.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-statements/financial-statement-presentation)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-statements/balance-sheet)
- [نقشه مسیر](/accounting/docs/financial-statements)
- [کارگاه جامع](/accounting/docs/financial-statements/financial-reporting-workshop)