# نسبت‌های سودآوری و فعالیت

## معرفی درس

موضوع این درس نسبت‌های سودآوری و فعالیت است. هدف، تبدیل مانده‌های تأییدشده به گزارش قابل فهم و قابل تطبیق است. همه مثال‌های پولی ریال یا میلیون ریال با ذکر واحدند و نسبت‌ها با مخرج صریح محاسبه می‌شوند.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-statements/liquidity-and-solvency-ratios) و شناخت و اندازه‌گیری از [حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting). کنترل فنی فاز ۴ موفق است؛ احراز همه منابع جاری و بازبینی حرفه‌ای آن کامل نشده است. داده این پرونده مستقل کنترل می‌شود.

## اهداف یادگیری

- اجزا و شرایط ارائه مرتبط با نسبت‌های سودآوری و فعالیت را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ یا نسبت و اثر بین‌صورت‌ها را با واحد و مخرج صریح محاسبه کنید.
- خطای متوازن، طبقه‌بندی و عدم تطبیق را با مدارک پیدا کنید.

## مفاهیم اصلی

حاشیه ناخالص، عملیاتی و خالص به ترتیب سود مربوط تقسیم بر فروش خالص‌اند. در این دوره بازده دارایی = سود خالص ÷ میانگین ساده دارایی ابتدا و پایان و بازده حقوق = سود خالص ÷ میانگین حقوق ابتدا و پایان است. تعریف‌های دیگر ممکن‌اند؛ برای مقایسه باید صورت و مخرج یکسان باشند و زیان یا مخرج منفی با احتیاط تفسیر شود.

گردش موجودی = بهای فروش‌رفته ÷ میانگین موجودی و گردش دریافتنی = فروش نسیه خالص ÷ میانگین دریافتنی تجاری خالص است. استفاده از کل فروش فقط با فرض صریح تقریب یا نسیه‌بودن همه فروش مجاز به تفسیر مقایسه‌ای است. میانگین ابتدا و پایان در فعالیت فصلی می‌تواند نماینده گردش سال نباشد؛ نسبت بالا همواره مطلوب نیست و ممکن است کمبود موجودی یا سیاست اعتباری سخت را نشان دهد.

### قلمرو منابع و بازبینی

استانداردهای موضوعی: 1. منابع رسمی قبلی با تاریخ واقعی خود و نسخه‌های بازنشرشده با عنوان صریح بازنشر آمده‌اند. دسترسی تازه به فهرست رسمی سازمان در ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ ناموفق بود؛ آخرین اصلاحات همه منابع بازتأیید نشده است. این درس آموزش بازبینی‌نشده است و نه تأیید حرفه‌ای یا احراز کامل تکالیف قانونی.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: رابطه و محاسبه

سود خالص ۴۵ و دارایی اول ۴۰۰ و پایان ۵۰۰ میلیون، میانگین ۴۵۰ و بازده دارایی ۱۰٪ است. استفاده از پایان تنها نتیجه دیگری می‌دهد.

### مثال دوم: ارائه و کنترل

بهای فروش‌رفته ۶۰۰، موجودی اول ۱۰۰ و پایان ۱۴۰ میلیون، میانگین ۱۲۰ و گردش موجودی ۵ مرتبه است. فروش نسیه ۳۰۰ و دریافتنی متوسط ۶۰، گردش دریافتنی ۵ است.

### نسبت‌ها با مخرج و تعریف صریح؛ بدون آستانه عمومی

| تعریف | ۱۴۰۴ | ۱۴۰۳ |
|---|---|---|
| جاری = دارایی جاری ÷ بدهی جاری | ۲٫۹۶۰۳ | ۳ |
| آنی = (نقد + دریافتنی تجاری) ÷ بدهی جاری؛ پیش‌پرداخت و موجودی حذف | ۱٫۹۳۳۸ | ۱٫۶۲۷۵ |
| سرمایه در گردش = دارایی جاری − بدهی جاری؛ ریال | ۲۹۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بدهی به حقوق مالکانه = کل بدهی ÷ حقوق مالکانه | ۰٫۶۰۳ | ۰٫۵ |
| نسبت بدهی = کل بدهی ÷ دارایی | ۰٫۳۷۶۲ | ۰٫۳۳۳۳ |
| حاشیه ناخالص = سود ناخالص ÷ فروش خالص | ۰٫۴ | ۰٫۴ |
| حاشیه عملیاتی = سود عملیاتی ÷ فروش خالص | ۰٫۱۶۶۷ | ۰٫۱۷ |
| حاشیه خالص = سود دوره ÷ فروش خالص | ۰٫۱۲ | ۰٫۱۲۸ |
| بازده دارایی = سود دوره ÷ میانگین ابتدا و پایان دارایی | ۰٫۱۱۱۴ | ۰٫۱۲۳۶ |
| بازده حقوق مالکانه = سود دوره ÷ میانگین ابتدا و پایان حقوق مالکانه | ۰٫۱۷۳۵ | ۰٫۱۹۲۸ |
| گردش موجودی = بهای فروش‌رفته ÷ میانگین ابتدا و پایان موجودی | ۲٫۷۶۹۲ | ۲٫۶۰۸۷ |
| گردش دریافتنی = فروش نسیه خالص ÷ میانگین دریافتنی؛ همه فروش پرونده نسیه است | ۶٫۳۱۵۸ | ۷٫۱۴۲۹ |

حاشیه‌ها و بازده‌ها به صورت ضریب نشان داده شده‌اند؛ برای درصد در ۱۰۰ ضرب کنید. میانگین ساده ابتدا و پایان در کسب‌وکار فصلی می‌تواند نماینده سال نباشد. گردش دریافتنی فقط وقتی از کل فروش استفاده می‌کند که مانند این پرونده همه فروش نسیه باشد.

## اشتباهات رایج

سود خالص تقسیم بر موجودی پایان و کل وصول بانکی تقسیم بر خرید نقدی برداشت‌های نادرست‌اند. در مقابل: بهای کالای فروش‌رفته؛ مخرج میانگین موجودی است. واحد، علامت، مخرج، دوره و طبقه‌بندی را پیش از تفسیر کنترل کنید.

## تمرین عملی

بهای فروش‌رفته ۷۲۰ و میانگین موجودی ۱۲۰ میلیون است. گردش موجودی را به صورت ضریب صحیح بنویسید. رابطه و واحد پاسخ و اثر آن بر گزارش را توضیح دهید. معیار ده‌امتیازی: انتخاب رابطه و مبنا ۲، عدد و واحد و علامت ۴، توضیح طبقه‌بندی یا مخرج ۲ و کنترل مستقل ۲ امتیاز.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه نسبت‌های سودآوری و فعالیت

1. برای گردش موجودی، صورت نسبت در تعریف این دوره چیست؟
   - بهای کالای فروش‌رفته؛ مخرج میانگین موجودی است.
   - سود خالص تقسیم بر موجودی پایان
   - کل وصول بانکی تقسیم بر خرید نقدی

2. سناریوی مستقل درس درباره «نسبت‌های سودآوری و فعالیت»: بهای فروش‌رفته: 1440 میلیون ریال. مخرج ثابت مسئله: میانگین موجودی ۱۲۰ میلیون ریال. رابطه تعریف‌شده در این درس را اعمال کنید و نسبت را به صورت ضریب صحیح، بدون نشانه درصد بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ضریب صحیح؛ ضریب صحیح

3. در کنترل گزارش این موضوع، در محاسبه ROA در این دوره مخرج چیست؟
   - فقط موجودی کالا
   - میانگین ساده دارایی ابتدا و پایان
   - فقط دارایی پایان بدون توضیح

4. برای بازبینی «نسبت‌های سودآوری و فعالیت» کدام دو نتیجه صحیح‌اند؟ هر دو را انتخاب کنید.
   - بهای کالای فروش‌رفته؛ مخرج میانگین موجودی است.
   - میانگین ساده دارایی ابتدا و پایان
   - سود خالص تقسیم بر موجودی پایان

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

بهای کالای فروش‌رفته؛ مخرج میانگین موجودی است. پیش از نتیجه‌گیری، منبع مبلغ، دوره، واحد، طبقه و ارتباط بین صورت‌ها و یادداشت را کنترل کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 1؛ ارائه صورتهای مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%201.pdf) — سازمان حسابرسی؛ ارائه صورت‌های مالی؛ تجدیدنظر ۱۳۹۷؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ تاریخ بررسی متن/سابقه 2026-10-30.

نسخه بازنشرشده با فایل جاری درگاه رسمی یکسان فرض نشده است. فرض‌های مالیات، عمر مفید و نبود اقلام پیچیده فقط برای آموزش‌اند؛ برای اقدام واقعی منابع لازم‌الاجرا و الزامات همان واحد باید بررسی شوند.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-statements/liquidity-and-solvency-ratios)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-statements/financial-statement-reconciliation)
- [نقشه مسیر](/accounting/docs/financial-statements)
- [کارگاه جامع](/accounting/docs/financial-statements/financial-reporting-workshop)