# فروش کالا و ارائه خدمات

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس فروش کالا و ارائه خدمات است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/revenue-recognition)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با فروش کالا و ارائه خدمات را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

در فروش کالا، انتقال کنترل، پذیرش مشتری و شرایط برگشت را تحلیل کنید. در فروش نسیه با حق بدون شرط، دریافتنی و درآمد ثبت می‌شود و در سیستم دائمی خروج بهای موجودی ثبت جدا دارد. در خدمت، تکمیل، پذیرش و حق دریافت باید مستند باشد؛ خدمت طی زمان فقط با احراز شرایط استاندارد ۴۳ شناسایی می‌شود.

تخفیف تجاری قیمت معامله را کاهش می‌دهد؛ برگشت واقعی فروش درآمد و طلب را اصلاح می‌کند و فقط کالای بازگشتی قابل فروش با بهای مناسب به موجودی برمی‌گردد. در مثال‌ها کالا معیوب نیست و برگشت به بهای خروج قبلی فرض شده است. برگشت مورد انتظار و مابه‌ازای متغیر قراردادهای واقعی نیازمند تحلیل مفصل‌تر است. مالیات و ارزش افزوده جدا از مثال حذف شده‌اند، نه آنکه معافیت واقعی اعلام شود.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: استاندارد 43 — درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ استاندارد 8 — موجودی مواد و کالا. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

کالای تحت کنترل به ۲۵ میلیون نسیه فروخته و بهای آن ۱۴ میلیون است: دریافتنی بدهکار/درآمد بستانکار ۲۵؛ بهای فروش‌رفته بدهکار/موجودی بستانکار ۱۴؛ سود ناخالص ۱۱ میلیون.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

برگشت پذیرفته‌شده ۵ میلیون با بهای ۳ میلیون و قابلیت فروش مجدد: کاهش درآمد و طلب ۵؛ موجودی بدهکار و بهای فروش‌رفته بستانکار ۳ میلیون.

## اشتباهات رایج

فروش نسیه را تا وصول نقد نادیده بگیریم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. انتقال کنترل کالا را مستند کنیم. خروج بها و برگشت قابل فروش را جدا ثبت کنیم.

## تمرین عملی

فروش ۶۸، برگشت پذیرفته‌شده ۹ و تخفیف تجاری ۴ میلیون ریال است. فروش خالص را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه فروش کالا و ارائه خدمات

1. کالای فروخته‌شده در سیستم دائمی تحویل شده است؛ علاوه بر درآمد چه ثبت لازم است؟
   - انتقال بهای کالای فروخته‌شده از موجودی به هزینه.
   - ثبت کل قیمت فروش به عنوان موجودی
   - هیچ ثبت بهایی تا وصول وجه لازم نیست

2. پرونده مستقل درس: فروش اولیه 89، برگشت پذیرفته‌شده ۹ و تخفیف تجاری ۴ میلیون ریال؛ فروش خالص چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، خدمت پذیرفته‌شده با حق دریافت بدون شرط و فروش نسیه به مبلغ 31,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «فروش کالا و ارائه خدمات» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - انتقال کنترل کالا را مستند کنیم.
   - خروج بها و برگشت قابل فروش را جدا ثبت کنیم.
   - فروش نسیه را تا وصول نقد نادیده بگیریم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

انتقال بهای کالای فروخته‌شده از موجودی به هزینه. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 43؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/43.pdf) — سازمان حسابرسی؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ فایل رسمی؛ تاریخ اجرای درج‌شده ۱۴۰۴/۰۱/۰۱؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

- [استاندارد حسابداری 8؛ حسابداری موجودی مواد و کالا](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/8..pdf) — سازمان حسابرسی؛ موجودی مواد و کالا؛ تجدیدنظر ۱۳۸۴؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: استاندارد 43 — درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ استاندارد 8 — موجودی مواد و کالا. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/revenue-recognition)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/customer-contract-accounting)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)