# شناخت درآمد عملیاتی

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس شناخت درآمد عملیاتی است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/retained-earnings-and-equity)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با شناخت درآمد عملیاتی را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

استاندارد ۴۳ با عنوان درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان، تحلیل قرارداد را از دریافت وجه جدا می‌کند. گام‌ها شامل شناسایی قرارداد، تشخیص تعهدات عملکردی، تعیین قیمت معامله، تخصیص آن بر مبنای مناسب به تعهدات و شناخت درآمد هنگام یا در طول ایفای تعهد است. تحقق شرایط قرارداد و قابلیت وصول و حقوق طرفین باید بررسی شود؛ صرف صدور فاکتور یا دریافت پول کافی نیست.

انتقال کنترل در یک مقطع یا در طول زمان به شرایط قرارداد وابسته است. شناخت طی زمان فقط با احراز شرایط استاندارد و اندازه‌گیری مناسب پیشرفت انجام می‌شود؛ زمان‌بندی وصول، درصد پیشرفت نیست. تخفیف متغیر، برگشت، مؤلفه تأمین مالی بااهمیت و تغییر قرارداد می‌تواند مبلغ و زمان درآمد را تغییر دهد. نسخه مصوب ۱۴۰۲ در شواهد فاز ۳ ثبت شده؛ در رکورد فایل رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰، تاریخ اجرا ۱۴۰۴/۰۱/۰۱ ثبت شده است. نسخه آرشیوی میزبانی‌شده در منبع ثالث با تاریخ قدیمی‌تر برای تعیین تاریخ اجرای جاری استفاده نمی‌شود. اصلاحات پس از تاریخ بازیابی باید پیش از کاربرد واقعی از درگاه رسمی کنترل شود؛ این درس ادعای بازتأیید زنده نسخه ندارد.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: استاندارد 43 — درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

قیمت قرارداد ۳۰ میلیون برای تحویل مستقل کالا و آموزش با قیمت مستقل ۲۰ و ۱۰ است؛ با تحویل کالا فقط ۲۰ میلیون و با انجام آموزش ۱۰ میلیون شناسایی می‌شود.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

پیش‌دریافت ۱۸ میلیون پیش از هر ایفای تعهد بدهی قرارداد است. پس از ایفای مستند تعهدی با قیمت تخصیص‌یافته ۷ میلیون، بدهی ۷ بدهکار و درآمد ۷ بستانکار می‌شود.

### تخصیص قیمت معامله با تخفیف؛ مثال تکمیلی

قرارداد آموزشی ۲۷ میلیون ریال است و دو تعهد مستقل کالا و آموزش، قیمت فروش مستقل ۲۰ و ۱۰ میلیون دارند. با فرض مناسب‌بودن تخصیص نسبی و نبود شرایط استثنا، سهم کالا ۲۷ × ۲۰ ÷ ۳۰ = ۱۸ میلیون و سهم آموزش ۲۷ × ۱۰ ÷ ۳۰ = ۹ میلیون ریال است. مجموع تخصیص ۲۷ میلیون می‌ماند. با انتقال کنترل کالا، فقط ۱۸ میلیون شناسایی می‌شود؛ باقی ۹ میلیون تا ایفای آموزش درآمد نیست. این مثال، تخفیف مختص یک تعهد، مابه‌ازای متغیر و تأمین مالی بااهمیت را فرض نمی‌کند.

## اشتباهات رایج

تمام پیش‌دریافت را بی‌درنگ درآمد کنیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. تعهد عملکردی را پیش از شناخت مشخص کنیم. قیمت معامله را به تعهدها تخصیص دهیم.

## تمرین عملی

در قراردادی با قیمت تخصیص‌یافته روشن، تعهدهای مستقل انجام‌شده ۱۷ و ۲۳ و تعهد انجام‌نشده ۱۲ میلیون ریال است. درآمد قابل شناخت از دو تعهد انجام‌شده را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه شناخت درآمد عملیاتی

1. وجه قرارداد دریافت شده ولی هیچ تعهدی ایفا نشده است؛ برخورد اولیه چیست؟
   - بدهی قرارداد؛ دریافت وجه به تنهایی درآمد نیست.
   - شناخت تمام وجه به عنوان درآمد
   - شناخت سود انباشته به جای بدهی

2. پرونده مستقل درس: تعهدهای مستقل انجام‌شده به قیمت تخصیص‌یافته 37 و ۲۳ میلیون ریال و تعهد انجام‌نشده ۱۲ میلیون؛ درآمد قابل شناخت چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، ایفای تعهد مستقل از پیش‌دریافت موجود با قیمت تخصیص‌یافته مشخص به مبلغ 19,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «شناخت درآمد عملیاتی» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - تعهد عملکردی را پیش از شناخت مشخص کنیم.
   - قیمت معامله را به تعهدها تخصیص دهیم.
   - تمام پیش‌دریافت را بی‌درنگ درآمد کنیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

بدهی قرارداد؛ دریافت وجه به تنهایی درآمد نیست. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 43؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/43.pdf) — سازمان حسابرسی؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ فایل رسمی؛ تاریخ اجرای درج‌شده ۱۴۰۴/۰۱/۰۱؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: استاندارد 43 — درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/retained-earnings-and-equity)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/sales-and-service-revenue)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)