# سود انباشته و تغییرات حقوق مالکانه

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس سود انباشته و تغییرات حقوق مالکانه است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/capital-and-owner-transactions)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با سود انباشته و تغییرات حقوق مالکانه را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

سود انباشته حاصل سودها و زیان‌های تحقق‌یافته حسابداری دوره‌ها پس از توزیع و سایر تعدیلات مربوط است؛ موجودی نقد قابل برداشت تضمین‌شده نیست. سود دوره می‌تواند در دریافتنی یا دارایی‌های دیگر منعکس شده باشد. مصوبه معتبر توزیع، بدهی سود پرداختنی ایجاد می‌کند و پرداخت بعدی بدهی را تسویه می‌کند. توزیع سود هزینه سود و زیان نیست.

انتقال به اندوخته، در حالت ساده جابه‌جایی درون حقوق مالکانه است و جمع حقوق مالکانه را عوض نمی‌کند. نرخ یا حد الزامی اندوخته به نوع شرکت و قانون مربوط است و در این درس نرخ عمومی ساخته نمی‌شود. اصلاح اشتباه بااهمیت گذشته، تغییر رویه و تغییر برآورد باید جدا تحلیل شوند؛ تغییر برآورد با اطلاعات جدید لزوماً تعدیل سود انباشته نیست.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: استاندارد 1 — ارائه صورت‌های مالی؛ استاندارد 34 — رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

سود انباشته اول ۴۵، سود دوره ۲۲ و سود مصوب ۸ میلیون: پایان ۵۹ میلیون. پرداخت یا عدم پرداخت سود مصوب، هزینه دوره را تغییر نمی‌دهد.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

انتقال مجاز ۴ میلیون از سود انباشته به اندوخته: سود انباشته بدهکار و اندوخته بستانکار؛ جمع حقوق مالکانه بدون تغییر است.

## اشتباهات رایج

سود انباشته را همان مانده نقد آزاد بدانیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. توزیع سود را از هزینه جدا کنیم. اندوخته داخلی را در حقوق مالکانه تطبیق دهیم.

## تمرین عملی

سود انباشته اول ۶۲، سود دوره ۲۹ و توزیع مصوب ۱۱ میلیون است. مانده پایان را بدون سایر تعدیلات محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه سود انباشته و تغییرات حقوق مالکانه

1. انتقال سود انباشته به اندوخته چه اثری بر جمع حقوق مالکانه دارد؟
   - در انتقال داخلی ساده، جمع حقوق مالکانه تغییر نمی‌کند.
   - همیشه هزینه و کاهش سود دوره است
   - همیشه افزایش وجه نقد است

2. پرونده مستقل درس: سود انباشته اول 81، سود دوره ۲۹ و توزیع مصوب ۱۱ میلیون ریال؛ سود انباشته پایان چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، مصوبه معتبر و پرداخت همزمان سود از سود انباشته، بدون بدهی توزیع قبلی به مبلغ 6,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «سود انباشته و تغییرات حقوق مالکانه» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - توزیع سود را از هزینه جدا کنیم.
   - اندوخته داخلی را در حقوق مالکانه تطبیق دهیم.
   - سود انباشته را همان مانده نقد آزاد بدانیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

در انتقال داخلی ساده، جمع حقوق مالکانه تغییر نمی‌کند. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

- [استاندارد حسابداری 1؛ ارائه صورتهای مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%201.pdf) — سازمان حسابرسی؛ ارائه صورت‌های مالی؛ تجدیدنظر ۱۳۹۷؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: استاندارد 1 — ارائه صورت‌های مالی؛ استاندارد 34 — رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/capital-and-owner-transactions)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/revenue-recognition)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)