# کاهش ارزش و مطالبات مشکوک‌الوصول

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس کاهش ارزش و مطالبات مشکوک‌الوصول است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/accounts-and-notes-receivable)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با کاهش ارزش و مطالبات مشکوک‌الوصول را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

مانده اسمی طلب لزوماً مبلغ قابل وصول نیست. سابقه پرداخت، اختلاف، وضعیت مالی مشتری، تضمین و اطلاعات جدید باید برای برآورد قابل اتکا بررسی شوند. در مدل ساده این درس، مبلغ کسری قابل وصول مستند به حساب کاهنده دریافتنی منتقل می‌شود؛ این فرض آموزشی نه درصد الزامی است و نه ادعای اجرای بی‌کم‌وکاست مدل زیان اعتباری مورد انتظار IFRS 9 در ایران. دامنه استانداردهای ابزار مالی ایران و نوع قرارداد باید جدا بررسی شود.

شناخت کاهش ارزش، هزینه بدهکار و حساب کاهنده بستانکار است؛ حذف طلبی که قبلاً پوشش داده شده، حساب کاهنده بدهکار و طلب بستانکار می‌کند و هزینه دوباره نمی‌سازد. بازیافت طلب حذف‌شده باید با ردپای حساب مستقل ثبت شود. تغییر برآورد ناشی از اطلاعات تازه با کشف خطای دوره قبل تفاوت دارد. ذخیره کاهنده طلب را با ذخیره بدهی موضوع استاندارد ۴ یا اندوخته حقوق مالکانه یکی ندانید.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 34 — رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

طلب ۲۰ میلیون و مبلغ قابل وصول مستند ۱۷ میلیون است؛ هزینه کاهش ارزش و حساب کاهنده ۳ میلیون، دریافتنی خالص ۱۷ میلیون می‌شود.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

طلب سوخت‌شده ۲ میلیون با پوشش کاهنده قبلی حذف می‌شود: حساب کاهنده بدهکار و دریافتنی بستانکار ۲ میلیون. اثر تازه بر سود صفر است.

### برگشت برآورد و بازیافت؛ دو رویداد متفاوت

در فرض آموزشی، حساب کاهنده قبلی ۳ میلیون و برآورد لازم جدید ۲ میلیون ریال است؛ با مستندات تازه، حساب کاهنده یک میلیون بدهکار و هزینه کاهش ارزش یک میلیون بستانکار می‌شود. این تغییر برآورد است و به معنی اصلاح خودکار سود انباشته نیست.

برای بازیافت طلبی که قبلاً با پوشش کاهنده حذف شده، در روش آموزشی این درس ابتدا طلب و پوشش مربوط بازسازی می‌شود: دریافتنی بدهکار و حساب کاهنده بستانکار؛ سپس بانک بدهکار و دریافتنی بستانکار به مبلغ وصول. در پایان، برآورد مورد نیاز حساب کاهنده دوباره بررسی می‌شود. این دو مرحله را با شناسایی دوباره فروش اشتباه نگیرید. انتخاب روش واقعی و دامنه استاندارد ابزار مالی باید جدا تأیید شود.

## اشتباهات رایج

یک نرخ عمومی بدون شواهد بر همه مطالبات اعمال کنیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. برآورد وصول را با شواهد مشتری مستند کنیم. حذف طلب پوشش‌داده‌شده را بدون هزینه مضاعف ثبت کنیم.

## تمرین عملی

طلب ناخالص ۴۶ و برآورد مستند عدم وصول ۷ میلیون ریال است. مبلغ خالص قابل ارائه را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه کاهش ارزش و مطالبات مشکوک‌الوصول

1. نرخ ثابت پنج درصد برای همه مطالبات همه واحدها پیشنهاد شده است؛ ارزیابی چیست؟
   - مجازبودن روش و شواهد هر پرتفوی باید بررسی شود؛ نرخ عمومی الزامی نیست.
   - همیشه نرخ پنج درصد الزامی است
   - وجود تضمین هر نوع ریسک را صفر می‌کند

2. پرونده مستقل درس: طلب ناخالص 54 و برآورد مستند عدم وصول ۷ میلیون ریال؛ طلب خالص چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، افزایش مستند کاهش ارزش دریافتنی؛ فرض آموزشی و فاقد نرخ عمومی به مبلغ 3,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «کاهش ارزش و مطالبات مشکوک‌الوصول» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - برآورد وصول را با شواهد مشتری مستند کنیم.
   - حذف طلب پوشش‌داده‌شده را بدون هزینه مضاعف ثبت کنیم.
   - یک نرخ عمومی بدون شواهد بر همه مطالبات اعمال کنیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

مجازبودن روش و شواهد هر پرتفوی باید بررسی شود؛ نرخ عمومی الزامی نیست. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 34 — رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/accounts-and-notes-receivable)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/inventory-purchases)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)