# ذخایر و بدهی‌های احتمالی

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس ذخایر و بدهی‌های احتمالی است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/borrowings-and-finance-costs)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با ذخایر و بدهی‌های احتمالی را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

ذخیره بدهی با زمان یا مبلغ نامطمئن است. در دامنه استاندارد ۴، تعهد فعلی ناشی از رویداد گذشته، محتمل‌بودن خروج منابع و امکان برآورد قابل اتکا برای شناخت بررسی می‌شوند. بهترین برآورد از شواهد، ریسک و عدم قطعیت حاصل می‌شود؛ عدد بودجه دلخواه یا ذخیره برای زیان عملیاتی آتی تعهد فعلی ایجاد نمی‌کند. ذخیره با اندوخته حقوق مالکانه و حساب کاهنده دریافتنی متفاوت است.

بدهی احتمالی بسته به وضعیت در یادداشت افشا می‌شود مگر احتمال خروج ناچیز باشد؛ نبود شرایط شناخت مجوز حذف اطلاعات بااهمیت نیست. دارایی احتمالی را صرف امید دریافت به درآمد تبدیل نکنید؛ آستانه و شرایط شناخت و افشا جدا بررسی می‌شود. در هر تاریخ برآورد بازبینی و استفاده از ذخیره فقط برای مخارج مرتبط با همان تعهد کنترل می‌شود.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: استاندارد 4 — ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

گارانتی فروش‌های انجام‌شده تعهد فعلی دارد و بهترین برآورد مستند پرداخت ۳ میلیون است: هزینه گارانتی بدهکار و ذخیره بستانکار ۳ میلیون.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

از ذخیره ۳ میلیونی، هزینه مرتبط ۱ میلیون پرداخت می‌شود: ذخیره بدهکار و بانک بستانکار. مانده ۲ میلیون است و هزینه را دوباره ثبت نمی‌کنیم.

### تفکیک شناخت و افشا در دعوا

اگر تعهد فعلی و خروج محتمل و برآورد قابل اتکا برای خسارت احراز شود، موضوع شناخت ذخیره است. اگر شرایط شناخت وجود نداشته باشد ولی تعهد احتمالی بااهمیت مطرح باشد، افشای ماهیت، عدم قطعیت و برآورد اثر مالی با بررسی استثناهای استاندارد مطرح می‌شود؛ احتمال ناچیز خروج با احتمال محتمل یکسان نیست. دریافت احتمالی از طرف مقابل را برای خنثی‌کردن خودکار ذخیره ثبت نکنید. دارایی احتمالی تا رفع عدم قطعیت لازم برای شناخت، دارایی قطعی نیست؛ شرایط افشا و قطعیت دریافت باید با متن نسخه لازم‌الاجرا بررسی شود.

## اشتباهات رایج

ذخیره را معادل بودجه دلخواه مدیر بدانیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. تعهد فعلی و برآورد قابل اتکا را بررسی کنیم. افشای بدهی احتمالی بااهمیت را ارزیابی کنیم.

## تمرین عملی

ذخیره ابتدای دوره ۸، استفاده مرتبط ۳ و بهترین برآورد مانده تعهد در پایان ۷ میلیون است. افزایش لازم ذخیره را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه ذخایر و بدهی‌های احتمالی

1. مدیر برای زیان احتمالی فروش سال آینده بدون تعهد فعلی ذخیره می‌خواهد؛ تصمیم چیست؟
   - زیان عملیاتی آتی به تنهایی ذخیره بدهی ایجاد نمی‌کند.
   - هر بودجه‌ای ذخیره بدهی است
   - ذخیره همان اندوخته سرمایه است

2. پرونده مستقل درس: بهترین برآورد مانده تعهد گارانتی در پایان 24، ذخیره اول ۸ و استفاده مرتبط ۳ میلیون ریال؛ افزایش لازم ذخیره چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، شناخت بهترین برآورد تعهد گارانتی با احراز همه شرایط شناخت ذخیره به مبلغ 2,500,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «ذخایر و بدهی‌های احتمالی» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - تعهد فعلی و برآورد قابل اتکا را بررسی کنیم.
   - افشای بدهی احتمالی بااهمیت را ارزیابی کنیم.
   - ذخیره را معادل بودجه دلخواه مدیر بدانیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

زیان عملیاتی آتی به تنهایی ذخیره بدهی ایجاد نمی‌کند. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: استاندارد 4 — ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/borrowings-and-finance-costs)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/capital-and-owner-transactions)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)