# مبانی اندازه‌گیری در حسابداری مالی

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس مبانی اندازه‌گیری در حسابداری مالی است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/recognition-of-accounting-elements)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با مبانی اندازه‌گیری در حسابداری مالی را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

بهای تاریخی از معامله اولیه آغاز می‌شود؛ مبلغ دفتری، مبلغی است که پس از استهلاک و کاهش ارزش یا سایر تغییرات مجاز در حساب‌ها باقی مانده است. ارزش منصفانه یک اندازه‌گیری بازارمحور است و با قیمت فروش دلخواه مدیر یکسان نیست. مبلغ بازیافتنی در آزمون کاهش ارزش با خالص ارزش فروش موجودی کالا مفهوم یکسانی ندارد. مبنای هر طبقه دارایی از استاندارد مربوط می‌آید، نه یک قاعده مشترک برای همه دارایی‌ها.

اندازه‌گیری اولیه و بعدی را تفکیک کنید: تجهیز با مخارج مستقیم آماده‌سازی وارد بهای تمام‌شده می‌شود، سپس استهلاک و در صورت لزوم کاهش ارزش بررسی می‌شود. برآوردها دامنه و فرض دارند؛ در نبود بازار فعال، استفاده از یک عدد دقیق ظاهری عدم قطعیت را حذف نمی‌کند. تغییر عمر مفید برآورد است و با اشتباه ثبت سال قبل تفاوت دارد.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 11 — دارایی‌های ثابت مشهود؛ استاندارد 32 — کاهش ارزش دارایی‌ها؛ استاندارد 34 — رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

تجهیز ۸۰، حمل ۴ و نصب ضروری ۶ میلیون ریال است؛ بهای اولیه ۹۰ میلیون می‌شود. آموزش عمومی کارکنان را خودکار به تجهیز اضافه نکنید.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

بهای تجهیز ۹۰، استهلاک انباشته ۱۸ و کاهش ارزش ۷ میلیون ریال است؛ مبلغ دفتری ۶۵ میلیون است، نه بهای اولیه یا ارزش فروش تضمین‌شده.

## اشتباهات رایج

قیمت دلخواه مدیر را ارزش منصفانه بدانیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. مبلغ دفتری را پس از استهلاک حساب کنیم. مبنای اندازه‌گیری را برای هر طبقه جدا بررسی کنیم.

## تمرین عملی

بهای اولیه دارایی ۱۲۵، استهلاک انباشته ۲۵ و کاهش ارزش ۸ میلیون ریال است. مبلغ دفتری را به دست آورید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه مبانی اندازه‌گیری در حسابداری مالی

1. دارایی با بهای تاریخی پس از چند دوره ارائه می‌شود؛ کدام گزاره درست است؟
   - مبلغ دفتری می‌تواند با بهای اولیه و ارزش منصفانه متفاوت باشد.
   - همه دارایی‌ها همیشه به ارزش بازار ثبت می‌شوند
   - استهلاک انباشته وجه نقد مسدودشده است

2. پرونده مستقل درس: بهای دارایی 130، استهلاک انباشته ۲۵ و کاهش ارزش ۸ میلیون ریال؛ مبلغ دفتری چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، خرید نقدی تجهیز آماده استفاده واجد شرایط دارایی به مبلغ 33,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «مبانی اندازه‌گیری در حسابداری مالی» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - مبلغ دفتری را پس از استهلاک حساب کنیم.
   - مبنای اندازه‌گیری را برای هر طبقه جدا بررسی کنیم.
   - قیمت دلخواه مدیر را ارزش منصفانه بدانیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

مبلغ دفتری می‌تواند با بهای اولیه و ارزش منصفانه متفاوت باشد. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 11؛ داراییهای ثابت مشهود](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%2011.pdf) — سازمان حسابرسی؛ دارایی‌های ثابت مشهود؛ تجدیدنظر ۱۳۸۶؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 11 — دارایی‌های ثابت مشهود؛ استاندارد 32 — کاهش ارزش دارایی‌ها؛ استاندارد 34 — رویه‌های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اشتباهات. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/recognition-of-accounting-elements)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/cash-and-bank-accounting)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)