# اندازه‌گیری و ارزیابی موجودی کالا

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس اندازه‌گیری و ارزیابی موجودی کالا است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/cost-of-goods-sold)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با اندازه‌گیری و ارزیابی موجودی کالا را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

طبق موضوع استاندارد ۸، موجودی با بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش مقایسه می‌شود. خالص ارزش فروش، قیمت فروش برآوردی پس از کسر مخارج تکمیل و فروش است؛ با ارزش منصفانه یکسان نیست. برای اقلام قابل جایگزینی، اولین صادره از اولین وارده و میانگین موزون از روش‌های متعارف‌اند؛ برای اقلام غیرقابل جایگزینی شناسایی ویژه بررسی می‌شود. انتخاب باید با استاندارد و ماهیت موجودی سازگار و در دوره‌ها یکسان باشد؛ LIFO را بدون مجوز استاندارد ایرانی مجاز معرفی نکنید.

در میانگین ادواری، کل بهای آماده فروش بر تعداد آماده فروش تقسیم می‌شود؛ در میانگین متحرک، هر ورود میانگین تازه می‌سازد. در FIFO خروج از لایه قدیمی‌تر قیمت‌گذاری می‌شود. اگر دلیل کاهش ارزش رفع شود، برگشت با بررسی شرایط و حداکثر تا کاهش قبلی است؛ افزایش تا قیمت فروش بالاتر، سود تحقق‌نیافته دلخواه ایجاد نمی‌کند.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: استاندارد 8 — موجودی مواد و کالا. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

۱۰ واحد به بهای واحد ۱ و ۱۰ واحد به بهای ۳ میلیون: میانگین ۲ میلیون. فروش ۱۲ واحد، بهای خروج ۲۴ و پایان ۱۶ میلیون؛ در FIFO خروج ۱۶ و پایان ۲۴ میلیون است.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

بهای موجودی ۴۰ و خالص ارزش فروش ۳۶ میلیون: کاهش ارزش ۴ میلیون. افزایش بعدی خالص ارزش فروش به ۴۳، حداکثر برگشت ۴ میلیون می‌دهد، نه ۷ میلیون.

## اشتباهات رایج

افزایش ارزش تا هر قیمت بازار را درآمد کنیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. میانگین متحرک را پس از ورود بازسازی کنیم. سقف برگشت کاهش ارزش را کنترل کنیم.

## تمرین عملی

قیمت فروش برآوردی کل موجودی ۵۸، مخارج تکمیل ۶ و مخارج فروش ۴ میلیون ریال است. خالص ارزش فروش را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه اندازه‌گیری و ارزیابی موجودی کالا

1. خالص ارزش فروش پس از کاهش ارزش از بهای تاریخی بالاتر رفته است؛ سقف برگشت چیست؟
   - همیشه صفر حتی با رفع علت کاهش
   - با احراز شرایط، حداکثر کاهش ارزش قبلی؛ نه بیشتر از بهای مربوط.
   - کل افزایش قیمت بازار بدون محدودیت

2. پرونده مستقل درس: قیمت فروش برآوردی 69، مخارج تکمیل ۶ و فروش ۴ میلیون ریال؛ خالص ارزش فروش چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، کاهش ارزش موجودی تا خالص ارزش فروش با حساب کاهنده مستقل و هزینه بهای فروش‌رفته به مبلغ 2,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «اندازه‌گیری و ارزیابی موجودی کالا» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - افزایش ارزش تا هر قیمت بازار را درآمد کنیم.
   - میانگین متحرک را پس از ورود بازسازی کنیم.
   - سقف برگشت کاهش ارزش را کنترل کنیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

با احراز شرایط، حداکثر کاهش ارزش قبلی؛ نه بیشتر از بهای مربوط. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

- [استاندارد حسابداری 8؛ حسابداری موجودی مواد و کالا](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/8..pdf) — سازمان حسابرسی؛ موجودی مواد و کالا؛ تجدیدنظر ۱۳۸۴؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: استاندارد 8 — موجودی مواد و کالا. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/cost-of-goods-sold)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/property-plant-equipment)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)