# بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/inventory-purchases)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

بهای کالای آماده فروش از موجودی اول و خرید خالص همراه مخارج قابل احتساب تشکیل می‌شود. در مدل ساده ادواری، بهای فروش‌رفته برابر آماده فروش منهای موجودی پایان است. برگشت خرید و فروش، کسری و کاهش ارزش باید درست تفکیک شوند تا همان قلم دوبار هزینه نشود. سود ناخالص فروش خالص منهای بهای فروش‌رفته است؛ با سود خالص تفاوت دارد چون هزینه‌های اداری و مالی هنوز کسر نشده‌اند.

در سیستم دائمی، کارت مقداری و ریالی، خروج بهای هر فروش را می‌سازد و حساب کل با آن کنترل می‌شود. خروج کالا از انبار به خودی خود لزوماً فروش نیست؛ امانی یا جابه‌جایی داخلی نیازمند تحلیل کنترل است. اختلاف موجودی را بدون بررسی سند و شمارش به فروش نسبت ندهید.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: استاندارد 8 — موجودی مواد و کالا. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

موجودی اول ۱۸، خرید خالص ۶۲ و موجودی پایان ۲۵ میلیون: آماده فروش ۸۰ و بهای فروش‌رفته ۵۵ میلیون ریال است.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

فروش خالص ۹۰ و بهای فروش‌رفته ۵۵ میلیون: سود ناخالص ۳۵ میلیون. اگر هزینه اداری ۱۲ باشد، سود پیش از سایر اقلام ۲۳ میلیون است.

## اشتباهات رایج

وصول طلب قبلی را به سود ناخالص اضافه کنیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. موجودی پایان را از آماده فروش کم کنیم. فروش خالص را با بهای فروش‌رفته مقایسه کنیم.

## تمرین عملی

موجودی اول ۲۷، خرید خالص ۸۳ و پایان ۳۴ میلیون ریال است. بهای فروش‌رفته را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته

1. برای محاسبه سود ناخالص کدام رابطه درست است؟
   - خرید نقدی منهای وام دریافتی
   - فروش خالص منهای بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته.
   - فروش به‌اضافه وصول مطالبات

2. پرونده مستقل درس: موجودی اول 37، خرید خالص ۸۳ و موجودی پایان ۳۴ میلیون ریال؛ بهای فروش‌رفته چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، ارائه کامل و پذیرفته‌شده خدمت نقدی به مبلغ 23,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - وصول طلب قبلی را به سود ناخالص اضافه کنیم.
   - موجودی پایان را از آماده فروش کم کنیم.
   - فروش خالص را با بهای فروش‌رفته مقایسه کنیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

فروش خالص منهای بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

- [استاندارد حسابداری 8؛ حسابداری موجودی مواد و کالا](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/8..pdf) — سازمان حسابرسی؛ موجودی مواد و کالا؛ تجدیدنظر ۱۳۸۴؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: استاندارد 8 — موجودی مواد و کالا. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/inventory-purchases)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/inventory-valuation)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)