# حسابداری وجه نقد و بانک

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس حسابداری وجه نقد و بانک است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/measurement-bases)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با حسابداری وجه نقد و بانک را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

موجودی بانک در دفتر با گردش تأییدشده بانک تطبیق داده می‌شود. چک صادره وصول‌نشده از قبل در دفتر ثبت شده اما هنوز در صورت‌حساب بانک نیست؛ واریز در راه در دفتر هست اما در بانک هنوز منظور نشده است. این تفاوت‌های زمانی معمولاً ثبت دوباره در دفتر نمی‌خواهند. کارمزد ثبت‌نشده بانک یا وصول مستقیم مشتری، دفتر را اصلاح می‌کند. خطای بانک را به بانک اعلام و در صورت مغایرت پیگیری کنید؛ خطای دفتر سند اصلاحی می‌خواهد.

رسید مستقل، تأیید پرداخت، تفکیک وظایف، کنترل دسترسی و شماره ارجاع کمک می‌کند وجه گم نشود. برای هر مغایرت تاریخ، منشأ، مسئول و موعد پیگیری تعیین کنید. صرف برابرکردن دو مانده با یک حساب نامعلوم، رفع مغایرت نیست. وجه محدودشده یا اضافه‌برداشت را بدون بررسی قرارداد و استاندارد ارائه با بانک عادی تهاتر نکنید.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 1 — ارائه صورت‌های مالی. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

مانده بانک ۱۰۰، واریز در راه ۱۲ و چک وصول‌نشده ۷ میلیون است؛ بانک تعدیل‌شده ۱۰۵ میلیون. این دو قلم زمانی سند تازه دفتر نمی‌خواهند.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

مانده دفتر ۱۰۶ میلیون و کارمزد ثبت‌نشده ۱ میلیون است؛ هزینه کارمزد بدهکار و بانک بستانکار ۱ میلیون و مانده اصلاح‌شده ۱۰۵ میلیون می‌شود.

## اشتباهات رایج

چک قبلاً ثبت‌شده را دوباره از دفتر کم کنیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. کارمزد ثبت‌نشده را در دفتر ثبت کنیم. واریز در راه را با مدرک پیگیری کنیم.

## تمرین عملی

مانده صورت‌حساب بانک ۷۰، واریز در راه ۹ و چک وصول‌نشده ۴ میلیون ریال است. مانده تطبیق‌شده را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه حسابداری وجه نقد و بانک

1. چک صادره قبلاً در دفتر ثبت شده ولی بانک هنوز پرداخت نکرده است؛ چه می‌کنید؟
   - چک را درآمد دوره می‌دانیم
   - در صورت مغایرت بانک منعکس و پیگیری می‌کنیم؛ دوباره دفتر را کاهش نمی‌دهیم.
   - بانک دفتر را بار دوم بستانکار می‌کنیم

2. پرونده مستقل درس: صورت‌حساب بانک 76، واریز در راه ۹ و چک وصول‌نشده ۴ میلیون ریال؛ مانده تطبیق‌شده چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، کارمزد ثبت‌نشده اعلام‌شده بانک به مبلغ 900,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «حسابداری وجه نقد و بانک» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - چک قبلاً ثبت‌شده را دوباره از دفتر کم کنیم.
   - کارمزد ثبت‌نشده را در دفتر ثبت کنیم.
   - واریز در راه را با مدرک پیگیری کنیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

در صورت مغایرت بانک منعکس و پیگیری می‌کنیم؛ دوباره دفتر را کاهش نمی‌دهیم. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

- [استاندارد حسابداری 1؛ ارائه صورتهای مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%201.pdf) — سازمان حسابرسی؛ ارائه صورت‌های مالی؛ تجدیدنظر ۱۳۹۷؛ فایل فهرست رسمی در تاریخ بررسی؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 1 — ارائه صورت‌های مالی. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/measurement-bases)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/accounts-and-notes-receivable)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)