# حساب‌های دریافتنی و اسناد دریافتنی

## معرفی درس

در این درس از شناخت ماهیت رویداد به اندازه‌گیری و ثبت می‌رسید. موضوع درس حساب‌های دریافتنی و اسناد دریافتنی است. مثال‌ها آموزشی و تمام مبالغ صریحاً ریال‌اند؛ پاسخ تمرین را پس از تلاش مستقل باز کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/financial-accounting/cash-and-bank-accounting)؛ توانایی تشخیص حساب و سمت از [چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle) لازم است. برای مرور [ماهیت حساب‌ها](/accounting/docs/fundamentals/debit-credit) را بخوانید.

## اهداف یادگیری

- شرایط شناخت و طبقه‌بندی مرتبط با حساب‌های دریافتنی و اسناد دریافتنی را با دلیل تشخیص دهید.
- مبلغ و اثر ثبت‌های نمونه را به ریال محاسبه کنید.
- خطای متوازن را با مدرک و تطبیق مستقل پیدا و اصلاح کنید.

## مفاهیم اصلی

دریافتنی تجاری از حق دریافت بابت فروش یا خدمت ناشی می‌شود؛ طلب وام کارکنان غیرتجاری است. پیش‌دریافت مشتری بدهی قرارداد است و خودکار از طلب مشتری دیگری کم نمی‌شود. وصول طلب بانک را افزایش و دریافتنی را کاهش می‌دهد و درآمد تازه نمی‌سازد. وقتی حق دریافت فقط به گذشت زمان وابسته است، دریافتنی با دارایی قرارداد که شرط دیگری دارد تفاوت پیدا می‌کند.

تبدیل طلب به سند دریافتنی، ماهیت طلب را به نقد تبدیل نمی‌کند؛ مبلغ، سررسید، تضمین و ریسک وصول مستند می‌شود. در این درس اسناد بدون مؤلفه تأمین مالی بااهمیت فرض شده‌اند؛ تنزیل، انتقال و تضمین نیاز به بررسی خاص دارند. جمع کارت مشتریان باید با حساب کنترل تطبیق کند و مطالبات سررسیدگذشته برای کاهش ارزش ارزیابی شوند.

### دامنه استانداردی و وضعیت منبع

موضوعات مرتبط: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 43 — درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان. درگاه رسمی سازمان حسابرسی در بررسی ۲۰۲۶-۱۱-۰۷ قابل دریافت نبود؛ نسخه و اصلاحات جاری، تاریخ اجرا و استثناهای این منابع در این نوبت تأیید نشده‌اند. ارجاع‌های دارای سابقه فاز ۳ با تاریخ همان بررسی حفظ شده‌اند. محتوای حاضر آموزش با بازبینی حرفه‌ای ثبت‌نشده است؛ شرط و نرخ مثال، حکم قانونی عمومی نیست.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: شناخت و مبلغ

فروش نسیه با حق بدون شرط ۲۴ میلیون: دریافتنی بدهکار، درآمد بستانکار. وصول بعدی ۹ میلیون: بانک بدهکار، دریافتنی بستانکار؛ طلب ۱۵ میلیون باقی است.

### مثال دوم: ثبت و کنترل

از طلب ۱۵ میلیونی، ۶ میلیون به سند دریافتنی تبدیل می‌شود: اسناد دریافتنی بدهکار، دریافتنی تجاری بستانکار؛ جمع طلب همچنان ۱۵ میلیون است.

## اشتباهات رایج

تبدیل طلب به سند را وصول نقد تلقی کنیم. این کار نادرست است. زمان وصول را جای زمان شناخت نگذارید؛ فرض ساده مسئله را به همه قراردادها تعمیم ندهید. وصول را از درآمد جدید تفکیک کنیم. جمع کارت‌ها را با کل دریافتنی تطبیق دهیم.

## تمرین عملی

طلب ابتدای دوره ۱۹، فروش نسیه ۲۶ و وصول ۱۷ میلیون ریال است. مانده حساب کنترل دریافتنی را محاسبه کنید. علاوه بر عدد، توضیح دهید کدام عنصر یا مانده تغییر کرده و برای تأیید آن چه مدرکی لازم است. معیار: ماهیت ۲ امتیاز، محاسبه ۴، اثر حساب ۲ و کنترل مدرک ۲ امتیاز؛ جمع ۱۰.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه حساب‌های دریافتنی و اسناد دریافتنی

1. مشتری طلب ثبت‌شده قبلی را می‌پردازد؛ ثبت بستانکار چیست؟
   - حساب دریافتنی همان مشتری؛ درآمد دوباره شناسایی نمی‌شود.
   - درآمد فروش برای بار دوم
   - سرمایه شرکت

2. پرونده مستقل درس: طلب ابتدای دوره 26، فروش نسیه ۲۶ و وصول ۱۷ میلیون ریال؛ مانده طلب چقدر است؟ پاسخ را به ریال صحیح بنویسید.
   - ورودی: پاسخ؛ ریال صحیح، با علامت منفی در صورت لزوم؛ مبلغ صحیح به ریال

3. در یک واحد مستقل و با فرض احراز شرایط ذکرشده، وصول طلب تجاری قبلاً شناسایی‌شده به مبلغ 11,000,000 ریال. یک ثبت دوطرفه را با حساب، سمت و مبلغ هر سطر تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، اسناد دریافتنی، کاهنده دریافتنی، موجودی کالا؛ بهای تمام‌شده، کاهنده موجودی، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات؛ بها، استهلاک انباشته تجهیزات، نرم‌افزار خریداری‌شده، استهلاک انباشته نرم‌افزار، پرداختنی تجاری، اصل تسهیلات، بدهی قرارداد، حقوق پرداختنی، هزینه خدمات پرداختنی، ذخیره گارانتی، سرمایه، سود انباشته اول پس از توزیع، درآمد عملیاتی، سود واگذاری تجهیز، بهای فروش‌رفته و کاهش ارزش موجودی، تعمیرات، حقوق، اجاره، کارمزد بانک، هزینه تأمین مالی، خدمات مصرفی، کاهش ارزش دریافتنی، هزینه گارانتی، هزینه بیمه، هزینه ملزومات، هزینه استهلاک تجهیز، هزینه استهلاک نرم‌افزار
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2؛ ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

4. برای کنترل «حساب‌های دریافتنی و اسناد دریافتنی» کدام دو اقدام صحیح‌اند؟ هر دو پاسخ را انتخاب کنید.
   - وصول را از درآمد جدید تفکیک کنیم.
   - جمع کارت‌ها را با کل دریافتنی تطبیق دهیم.
   - تبدیل طلب به سند را وصول نقد تلقی کنیم.

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

حساب دریافتنی همان مشتری؛ درآمد دوباره شناسایی نمی‌شود. برای عمل، نخست مدرک و زمان شناخت، سپس مبلغ و طبقه‌بندی و در پایان کنترل دفتر و مانده را بررسی کنید.

## منابع و مراجع

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.pdf) — سازمان حسابرسی؛ چارچوب مفهومی مصوب ۱۴۰۵؛ نسخه رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰؛ سابقه بررسی 2026-10-30.
- [استاندارد حسابداری 43؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/pdf/43.pdf) — سازمان حسابرسی؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ فایل رسمی؛ تاریخ اجرای درج‌شده ۱۴۰۴/۰۱/۰۱؛ سابقه بررسی 2026-10-30.

منبع موضوعی مورد نیاز: چارچوب مفهومی؛ استاندارد 43 — درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان. دریافت متن رسمی جاری و احراز اصلاحات و تاریخ اجرا هنوز لازم است؛ شماره بند یا تأیید حرفه‌ای ادعا نشده است. دامنه ابزارهای مالی ایران را با استانداردهای ارائه و افشای مربوط بررسی کنید؛ IFRS 9 خودکار مبنای الزامی این مثال‌ها فرض نشده است.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/financial-accounting/cash-and-bank-accounting)
- [درس بعدی](/accounting/docs/financial-accounting/receivables-impairment)
- [نقشه مسیر حسابداری مالی](/accounting/docs/financial-accounting)
- [پیش‌نیاز چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)