# دفتر معین و تفصیلی

## معرفی درس

کنترل جمع و کنترل هویت دو آزمون متفاوت‌اند. دریافتنی سپهر پس از اصلاح ۵۶ و پرداختنی ۱۵ میلیون ریال است؛ هر دو باید از کارت‌های مستقل بازسازی شوند. در این درس، ابتدا منطق را می‌خوانید، سپس نمونه‌ها را کنترل و تمرین مستقل را پیش از بازکردن پاسخ حل می‌کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/accounting-cycle/journal-general-ledger)؛ توانایی تشخیص دارایی، بدهی، درآمد، هزینه و دو سمت ثبت لازم است. این مسیر بدون قفل اجباری در دسترس است.

## اهداف یادگیری

- مانده هر مشتری و فروشنده را مستقل محاسبه کنید.
- جمع معین و تفصیلی را با حساب کنترل تطبیق دهید.
- مغایرت طرف حساب را از اختلاف مبلغ تشخیص دهید.

## مفاهیم اصلی

حساب کنترل دریافتنی در کل پاسخ می‌دهد «جمع طلب‌ها چقدر است؟»؛ معین یا کارت مشتری پاسخ می‌دهد «از چه کسی و بابت کدام قرارداد؟». یک سیستم می‌تواند کارت مشتری را بعد تفصیلی نگه دارد یا سطحی از زیرحساب را معین بنامد. نام نرم‌افزار تعیین‌کننده اصل کنترل نیست: جمع جزئیات باید با کنترل همان دامنه برابر باشد.

در دریافتنی، خدمت نسیه طلب را بدهکار و وصول آن را بستانکار می‌کند. در پرداختنی، خرید نسیه بدهی را بستانکار و تسویه آن را بدهکار می‌کند. علامت بستانکار فروشنده را با بدهکار مشتری جمع بدون تفسیر نکنید. تهاتر دو طرف صرفاً به دلیل نام یکسان مجاز فرض نمی‌شود؛ ماهیت، حق و شرایط باید بررسی شوند.

کل و معین ممکن است از نظر جمع برابر باشند ولی تخصیص به مشتری غلط باشد. مثلاً دریافت مشتری الف به کارت ب ثبت شود: جمع دریافتنی تغییری در خطا نشان نمی‌دهد، اما پیگیری وصول و تأییدیه هر مشتری غلط خواهد بود. بنابراین تطبیق جمع لازم است ولی کافی نیست؛ مرجع قرارداد و رسید هر کارت نیز بررسی می‌شود.

برای مغایرت، ابتدا دامنه گزارش و مانده افتتاحیه را یکسان کنید؛ سپس ثبت مستقیم در کنترل بدون شناسه، شناسه نامعتبر، ثبت تکراری و اختلاف زمان به‌روزرسانی را جستجو کنید. با افزودن طرف حساب ساختگی، اختلاف را پنهان نکنید. نگاشت اصلاح باید سند و تأیید داشته باشد.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: دو مشتری و وصول اختصاصی

افتتاح الف ۲۵ و ب ۱۵ میلیون ریال است. وصول ۲۵ میلیون الف، خدمت نسیه ۴۵ میلیون الف و ۲۰ میلیون ب و وصول ۳۰ میلیون الف ثبت می‌شود. مانده الف: ۲۵ − ۲۵ + ۴۵ − ۳۰ = ۱۵؛ ب: ۱۵ + ۲۰ = ۳۵. کنترل قبل از اصلاحات ۵۰ میلیون بدهکار است. تعدیل خدمت پذیرفته‌شده ب به مبلغ ۶، مانده ب را ۴۱ و کنترل را ۵۶ می‌کند.

### مثال دوم: دو فروشنده و تطبیق بدهی

افتتاح بدهی فروشنده یک ۲۰ و دو ۱۰ میلیون ریال است. خرید نسیه ۱۲ و پرداخت‌های ۲۰ و ۷ به فروشنده یک تعلق دارند: ۲۰ + ۱۲ − ۲۰ − ۷ = ۵ میلیون بدهی او. بدهی فروشنده دو ۱۰ و جمع کنترل ۱۵ میلیون بستانکار است.

### تطبیق معین و تفصیلی با حساب کنترل

| طرف و حساب | افتتاحیه با علامت بدهکار مثبت | مانده قبل از اصلاح | مانده بعد از اصلاح |
|---|---|---|---|
| مشتری الف؛ دریافتنی تجاری | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مشتری ب؛ دریافتنی تجاری | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۳۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۱٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| فروشنده یک؛ پرداختنی تجاری | ‎−۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ‎−۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ‎−۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| فروشنده دو؛ پرداختنی تجاری | ‎−۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ‎−۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ‎−۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |

دریافتنی: الف ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ + ب ۴۱٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۵۶٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال؛ پرداختنی: فروشنده یک ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ + دو ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال. علامت منفی در جدول یعنی مانده بستانکار، نه مطالبه منفی.

## اشتباهات رایج

برابری کل و معین، صحت هر مشتری را تضمین نمی‌کند. ثبت کنترل بدون شناسه طرف و تهاتر خودکار مشتری/فروشنده از خطاهای رایج‌اند.

## تمرین عملی

مانده مشتری م ۱۴ و ن ۲۲ میلیون ریال است. دریافت ۶ میلیون از م اشتباهاً به کارت ن تخصیص یافته، ولی حساب کل و بانک درست ثبت شده‌اند. مانده فعلی و صحیح کارت‌ها و نوع اصلاح لازم را بنویسید.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه دفتر معین و تفصیلی

1. طلب افتتاح مشتری ۱۸، خدمت نسیه جدید ۲۳ و وصول ۹ میلیون ریال است؛ مانده طلب چقدر است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

2. بدهی فروشنده ۲۲، خرید نسیه ۷ و تسویه ۱۱ میلیون ریال است؛ مانده بستانکار چند ریال است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

3. وصول الف به کارت ب تخصیص یافته ولی حساب کل درست است؛ کدام نتیجه‌ها درست‌اند؟
   - جمع کل ممکن است همچنان درست باشد
   - کارت هر دو مشتری می‌تواند نادرست باشد
   - باید بانک را دوباره ثبت کرد

4. برای اختلاف معین و کل ابتدا چه کاری مناسب است؟
   - حساب مشتری ساختگی بسازیم
   - دوره، افتتاحیه و وضعیت سند را یکسان و سند بی‌شناسه را جستجو کنیم
   - اختلاف را درآمد ثبت کنیم

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

کنترل جمع و کنترل هویت دو آزمون متفاوت‌اند. دریافتنی سپهر پس از اصلاح ۵۶ و پرداختنی ۱۵ میلیون ریال است؛ هر دو باید از کارت‌های مستقل بازسازی شوند.

## منابع و مراجع

چارچوب مفهومی ایران برای تفکیک اثر اقتصادی از وجه و منابع استانداردیِ مرتبط، برای دامنه مشخص خود استفاده شده‌اند. استاندارد ۴۳ مربوط به شناخت درآمد قرارداد و استاندارد ۱۱ مربوط به دارایی ثابت و استهلاک است؛ هیچ‌یک قالب سند داخلی، نرخ مالیاتی یا تکلیف نگهداری دفاتر را در این درس تأیید نمی‌کند. نسخه‌های رسمی DOCX در ۲۰۲۶-۱۰-۳۰ بازیابی شده‌اند. بازبینی حرفه‌ای نهایی ثبت نشده است؛ برای اقدام واقعی، دامنه و اصلاحات لازم‌الاجرا و مقررات جداگانه همان دوره را کنترل کنید.

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی؛ نسخه رسمی سازمان حسابرسی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.docx) — سازمان حسابرسی؛ مصوب ۱۴۰۵؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [گام‌های نخست چرخه حسابداری](https://openstax.org/books/principles-financial-accounting/pages/3-3-define-and-describe-the-initial-steps-in-the-accounting-cycle) — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/accounting-cycle/journal-general-ledger)
- [درس بعدی](/accounting/docs/accounting-cycle/trial-balance)
- [نقشه مسیر چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)