# کارگاه جامع چرخه حسابداری

## معرفی درس

کنترل نهایی شامل جمع ستون‌ها، هویت طرف، دوره، مدرک و انتقال مانده است. پاسخ متوازن بدون ردیابی مدارک یا با مشتری اشتباه کامل نیست؛ پس از تسلط، برای تهیه گزارش‌های مالی وارد فاز بعد شوید. در این درس، ابتدا منطق را می‌خوانید، سپس نمونه‌ها را کنترل و تمرین مستقل را پیش از بازکردن پاسخ حل می‌کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/accounting-cycle/software-cycle)؛ توانایی تشخیص دارایی، بدهی، درآمد، هزینه و دو سمت ثبت لازم است. این مسیر بدون قفل اجباری در دسترس است.

## اهداف یادگیری

- ۱۷ رویداد و مدارک پرونده مستقل را تحلیل و ثبت کنید.
- کل و معین و ترازها را تا شش تعدیل و بستن تطبیق دهید.
- خطای متوازن و خطای تخصیص مشتری را از اختلاف جمع تشخیص دهید.

## مفاهیم اصلی

پرونده «خدمات فنی سپهر» مستقل از آریای دو فاز قبل است. واحد با مالکیت انفرادی و دوره مهر ۱۴۰۵ انتخاب شده تا برداشت و انتقال سود به سرمایه روشن باشد. نام اشخاص، بانک، فاکتورها و رسیدها فرضی است. مالیات، ارزش افزوده و کسور حقوق برای تمرکز بر چرخه مدل نشده‌اند؛ این حذف آموزشی، ادعای معافیت یا عدم تکلیف واقعی نیست.

مانده افتتاحیه از صورت مانده تأییدشده فرضی پیشین گرفته شده و رویداد مهر نیست. در مدارک، تاریخ و مبلغ و طرف را کنترل کنید. خدمت فقط در فرض تکمیل، قبول و ایجاد حق بدون شرط درآمد می‌شود؛ وجه پیش از خدمت ابتدا بدهی است. بیمه و تجهیز جدید از اول مهر آماده استفاده‌اند تا محاسبه یک ماه بدون فرض مبهم روزشمار انجام شود.

ابتدا مدارک را بدون نگاه به پاسخ تحلیل کنید؛ برای هر رویداد حساب، سمت، مبلغ، تاریخ و شناسه مدرک بنویسید. سپس تمام سطرها را به کل و دریافتنی/پرداختنی را به کارت طرف منتقل کنید. تراز قبل از اصلاحات را تهیه، شش مدرک پایان ماه را بررسی و کاربرگ را کامل کنید. بعد از انتقال تعدیل‌ها، نتیجه دوره و ثبت‌های بستن را بسازید. تراز پس از بستن باید فقط دائمی‌ها را داشته باشد و با افتتاح بعد یکسان باشد.

جمع‌های برابر می‌توانند خطای طبقه‌بندی یا مشتری را پنهان کنند. یک بار مسیر مدرک به ثبت و یک بار مانده به مدارک را دنبال کنید. دفتر بانک فقط یک حساب از مجموعه است؛ تراز را از تمام حساب‌ها و با تفکیک افتتاحیه تهیه کنید. در پاسخ نمونه، مدل مشترک داده، هر جدول را می‌سازد تا تغییر داده با خروجی نمایشی بی‌صدا ناسازگار نشود.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: کنترل افتتاحیه بدون ورود به گردش

بانک ۱۰۰، طلب ۴۰، تجهیز ۶۰، استهلاک انباشته ۱۲، پرداختنی ۳۰ و سرمایه ۱۵۸ میلیون ریال است. دارایی خالص ۱۰۰ + ۴۰ + ۶۰ − ۱۲ = ۱۸۸ و بدهی + سرمایه ۳۰ + ۱۵۸ = ۱۸۸ است؛ جمع ستون‌های تراز افتتاحیه ۲۰۰ میلیون است. این جمع با دارایی خالص ۱۸۸ یکی نیست چون کاهنده دارایی در ستون بستانکار آمده است.

### مثال دوم: آزمون کنترل قبل از کارگاه

اگر وصول ۲۵ میلیون از الف به ب تخصیص یابد، جمع کل دریافتنی درست می‌ماند ولی دو کارت غلط می‌شوند. اگر ثبت درآمد نقدی ۳۰ میلیون به‌طور کامل حذف شود، جمع تراز همچنان متوازن ولی بانک و درآمد هرکدام ۳۰ میلیون کمتر است. کنترل جمع بدون تطبیق مدرک و هویت، این دو خطا را کشف نمی‌کند.

## اشتباهات رایج

مثال‌های مستقل سایر درس‌ها را با سپهر جمع نکنید. پیش‌دریافت را در وصول درآمد نکنید. در بستن، سرمایه را فقط یک بار بابت سود و برداشت تغییر دهید. سناریوی خرید تجهیز غلط، نیازمند بررسی استهلاک هم هست.

## تمرین عملی

بسته زیر را بگیرید و مستقل حل کنید. خروجی لازم: جدول تحلیل ۱۷ رویداد، روزنامه با ارجاع، کل همه حساب‌ها، معین مشتری/فروشنده، تراز دو و چهارستونی، شش تعدیل، کاربرگ، تراز اصلاح‌شده، بستن و تراز پس از بستن.

### مانده‌های افتتاحیه پرونده مستقل

واحد خدماتی با مالکیت انفرادی؛ همه اشخاص و مدارک فرضی‌اند؛ دوره مهر ۱۴۰۵

پرونده مستقل است و مانده‌های آریای فازهای قبلی را ادامه نمی‌دهد.

مالیات، ارزش افزوده، بیمه و کسور حقوق برای تمرکز بر چرخه مدل نشده‌اند؛ حذف آموزشی، معافیت یا عدم تکلیف واقعی نیست.

تمام خدمات مثال مستقل، تکمیل‌شده و پذیرفته‌شده‌اند؛ برای مبالغ شناسایی‌شده حق دریافت بدون شرط فرض شده است.

بیمه و تجهیز جدید از اول مهر قابل استفاده‌اند؛ استهلاک خط مستقیم، ارزش اسقاط صفر و عمرهای فرض‌شده فقط آموزشی‌اند.

افتتاحیه از صورت مانده تأییدشده فرضی دوره پیش است؛ آورده جدید با افتتاحیه مخلوط نمی‌شود.

| حساب | مانده بدهکار (ریال) | مانده بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| بانک | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| دریافتنی تجاری | ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| تجهیزات | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| استهلاک انباشته تجهیزات | — | ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پرداختنی تجاری | — | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سرمایه مالک | — | ۱۵۸٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### بسته مدارک آموزشی فرضی؛ قالب قانونی صورتحساب نیست

D01 · تاریخ 1405/07/01 · نوع رسید دریافت · صادرکننده: خدمات فنی سپهر؛ فرضی · طرف: مالک · مبلغ: ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · آورده تکمیلی مالک · پیوست/ارجاع: J01؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D01

D02 · تاریخ 1405/07/01 · نوع فاکتور خرید · صادرکننده: فروشنده فرضی ابزارنو · طرف: سپهر · مبلغ: ۲۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · خرید تجهیزات نقدی · پیوست/ارجاع: J02؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D02

D03 · تاریخ 1405/07/01 · نوع مدرک هزینه · صادرکننده: بیمه‌گر فرضی · طرف: سپهر · مبلغ: ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · پرداخت بیمه سالانه · پیوست/ارجاع: J03؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D03

D04 · تاریخ 1405/07/03 · نوع فاکتور خرید · صادرکننده: فروشنده فرضی یک · طرف: سپهر · مبلغ: ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · خرید نسیه ملزومات · پیوست/ارجاع: J04؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D04

D05 · تاریخ 1405/07/04 · نوع رسید پرداخت · صادرکننده: سپهر · طرف: فروشنده فرضی یک · مبلغ: ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · تسویه بخشی از بدهی فروشنده · پیوست/ارجاع: J05؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D05

D06 · تاریخ 1405/07/05 · نوع رسید دریافت · صادرکننده: سپهر · طرف: مشتری فرضی الف · مبلغ: ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · وصول طلب افتتاحیه مشتری الف · پیوست/ارجاع: J06؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D06

D07 · تاریخ 1405/07/07 · نوع صورتحساب خدمات · صادرکننده: سپهر · طرف: مشتری فرضی ج · مبلغ: ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · خدمات نقدی انجام‌شده · پیوست/ارجاع: J07؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D07

D08 · تاریخ 1405/07/09 · نوع صورتحساب خدمات · صادرکننده: سپهر · طرف: مشتری فرضی الف · مبلغ: ۴۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · خدمات نسیه مشتری الف · پیوست/ارجاع: J08؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D08

D09 · تاریخ 1405/07/11 · نوع صورتحساب خدمات · صادرکننده: سپهر · طرف: مشتری فرضی ب · مبلغ: ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · خدمات نسیه مشتری ب · پیوست/ارجاع: J09؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D09

D10 · تاریخ 1405/07/12 · نوع رکورد بانکی · صادرکننده: بانک فرضی · طرف: مشتری فرضی ب · مبلغ: ۲۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · دریافت وجه پیش از انجام خدمت · پیوست/ارجاع: J10؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D10

D11 · تاریخ 1405/07/15 · نوع مدرک هزینه · صادرکننده: موجر فرضی · طرف: سپهر · مبلغ: ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · اجاره مصرف‌شده مهر · پیوست/ارجاع: J11؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D11

D12 · تاریخ 1405/07/20 · نوع رسید پرداخت · صادرکننده: سپهر · طرف: کارکنان فرضی · مبلغ: ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · حقوق پرداختی ماه · پیوست/ارجاع: J12؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D12

D13 · تاریخ 1405/07/22 · نوع رسید دریافت · صادرکننده: سپهر · طرف: مشتری فرضی الف · مبلغ: ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · وصول بخشی از طلب جدید الف · پیوست/ارجاع: J13؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D13

D14 · تاریخ 1405/07/24 · نوع رسید پرداخت · صادرکننده: سپهر · طرف: مالک · مبلغ: ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · برداشت شخصی مالک · پیوست/ارجاع: J14؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D14

D15 · تاریخ 1405/07/26 · نوع مدرک هزینه · صادرکننده: ارائه‌دهنده فرضی · طرف: سپهر · مبلغ: ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · هزینه آب و برق · پیوست/ارجاع: J15؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D15

D16 · تاریخ 1405/07/27 · نوع رکورد بانکی · صادرکننده: بانک فرضی · طرف: فروشنده فرضی یک · مبلغ: ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · تسویه دوم فروشنده یک · پیوست/ارجاع: J16؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D16

D17 · تاریخ 1405/07/29 · نوع صورتحساب خدمات · صادرکننده: سپهر · طرف: مشتری فرضی د · مبلغ: ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · خدمات نقدی پایان ماه · پیوست/ارجاع: J17؛ قرارداد یا رسید تحویل فرضی D17

AD01 · تاریخ 1405/07/30 · نوع مدرک تعدیل · صادرکننده: کنترل داخلی فرضی سپهر · طرف: پرونده پایان ماه · مبلغ: ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · کارکرد تأییدشده پایان مهر ۴ میلیون ریال بیش از حقوق پرداختی است؛ نرخ قانونی حقوق یا کسور در این مثال مدل نشده است. · پیوست/ارجاع: A01؛ تأیید و محاسبه پشتیبان فرضی

AD02 · تاریخ 1405/07/30 · نوع مدرک تعدیل · صادرکننده: کنترل داخلی فرضی سپهر · طرف: پرونده پایان ماه · مبلغ: ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · صورت‌جلسه قبول خدمت مشتری ب در ۳۰ مهر، حق دریافت بدون شرط ۶ میلیون ریال را اثبات می‌کند؛ وصول آبان درآمد جدید نیست. · پیوست/ارجاع: A02؛ تأیید و محاسبه پشتیبان فرضی

AD03 · تاریخ 1405/07/30 · نوع مدرک تعدیل · صادرکننده: کنترل داخلی فرضی سپهر · طرف: پرونده پایان ماه · مبلغ: ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · ۱۲ میلیون ریال برای ۱۲ ماه از اول مهر است؛ سهم یک ماه ۱ میلیون ریال هزینه و مانده ۱۱ میلیون دارایی است. · پیوست/ارجاع: A03؛ تأیید و محاسبه پشتیبان فرضی

AD04 · تاریخ 1405/07/30 · نوع مدرک تعدیل · صادرکننده: کنترل داخلی فرضی سپهر · طرف: پرونده پایان ماه · مبلغ: ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · صورت‌جلسه خدمت مستقل سفارش مشتری ب، انجام ۹ میلیون ریال از تعهد ۲۴ میلیونی را نشان می‌دهد؛ ۱۵ میلیون باقی بدهی است. · پیوست/ارجاع: A04؛ تأیید و محاسبه پشتیبان فرضی

AD05 · تاریخ 1405/07/30 · نوع مدرک تعدیل · صادرکننده: کنترل داخلی فرضی سپهر · طرف: پرونده پایان ماه · مبلغ: ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال · ملزومات قابل استفاده پایان ماه ۵ میلیون ریال است؛ از موجودی دفتری ۱۲، مصرف ۷ میلیون به هزینه منتقل می‌شود. · پیوست/ارجاع: A05؛ تأیید و محاسبه پشتیبان فرضی

AD06 · تاریخ 1405/07/30 · نوع مدرک تعدیل · صادرکننده: کنترل داخلی فرضی سپهر · طرف: پرونده پایان ماه · مبلغ: ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال · تجهیز قبلی بهای ۶۰ و استهلاک انباشته ۱۲ میلیون دارد؛ مبلغ دفتری ۴۸ در ۴۸ ماه باقی‌مانده: ماهی ۱. تجهیز جدید از اول مهر آماده است: ۲۴ تقسیم بر ۴۸ برابر ۰٫۵. جمع ماه ۱٫۵ میلیون ریال؛ عمرها فرض آموزشی‌اند، نه نرخ مالیاتی. · پیوست/ارجاع: A06؛ تأیید و محاسبه پشتیبان فرضی

دو خطای آزمایشی را نیز تحلیل کنید: دریافت ۳۰ میلیون مشتری الف به کارت ب رفته، و خرید تجهیز ۲۴ میلیون اشتباهاً هزینه شده است. اثر هر خطا بر جمع تراز، کارت‌ها و سود را پیش از اصلاح توضیح دهید.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه کارگاه جامع چرخه حسابداری

1. در سپهر، طلب الف بعد از عملیات ۱۵ و طلب ب بعد از تعدیل ۴۱ میلیون است؛ کنترل دریافتنی اصلاح‌شده چند ریال است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

2. در سپهر، افتتاح بانک ۱۰۰، واریزهای دوره ۱۷۴ و برداشت‌های بانکی دوره ۸۹ میلیون است؛ مانده بانک چقدر است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

3. تراز اصلاح‌شده سپهر: مانده بدهکار دارایی‌ها ۳۴۱، هزینه‌ها ۳۴٫۵ و برداشت ۵ میلیون است؛ جمع بدهکار چند ریال است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

4. در سپهر سرمایه افتتاح ۱۵۸، آورده مهر ۵۰، سود اصلاح‌شده ۹۰٫۵ و برداشت ۵ میلیون است؛ سرمایه پایان چقدر است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

کنترل نهایی شامل جمع ستون‌ها، هویت طرف، دوره، مدرک و انتقال مانده است. پاسخ متوازن بدون ردیابی مدارک یا با مشتری اشتباه کامل نیست؛ پس از تسلط، برای تهیه گزارش‌های مالی وارد فاز بعد شوید.

## منابع و مراجع

چارچوب مفهومی ایران برای تفکیک اثر اقتصادی از وجه و منابع استانداردیِ مرتبط، برای دامنه مشخص خود استفاده شده‌اند. استاندارد ۴۳ مربوط به شناخت درآمد قرارداد و استاندارد ۱۱ مربوط به دارایی ثابت و استهلاک است؛ هیچ‌یک قالب سند داخلی، نرخ مالیاتی یا تکلیف نگهداری دفاتر را در این درس تأیید نمی‌کند. نسخه‌های رسمی DOCX در ۲۰۲۶-۱۰-۳۰ بازیابی شده‌اند. بازبینی حرفه‌ای نهایی ثبت نشده است؛ برای اقدام واقعی، دامنه و اصلاحات لازم‌الاجرا و مقررات جداگانه همان دوره را کنترل کنید.

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی؛ نسخه رسمی سازمان حسابرسی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.docx) — سازمان حسابرسی؛ مصوب ۱۴۰۵؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [استاندارد حسابداری 43؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان، متن رسمی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/F43.docx) — سازمان حسابرسی؛ تصویب ۱۴۰۲؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [استاندارد حسابداری 11؛ داراییهای ثابت مشهود، متن رسمی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%2011.docx) — سازمان حسابرسی؛ تجدیدنظر ۱۳۸۶؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [گام‌های نخست چرخه حسابداری](https://openstax.org/books/principles-financial-accounting/pages/3-3-define-and-describe-the-initial-steps-in-the-accounting-cycle) — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/accounting-cycle/software-cycle)
- [درس بعدی](/accounting/docs/accounting-cycle/final-assessment)
- [نقشه مسیر چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)