# ثبت‌های اصلاحی

## معرفی درس

تعدیل باید از مدرک و دوره آغاز شود. شش نوع تعدیل، زمان اثر اقتصادی را روشن می‌کنند؛ شناسایی درآمد تابع مفروضات قرارداد و استهلاک تابع برآورد مستند است. در این درس، ابتدا منطق را می‌خوانید، سپس نمونه‌ها را کنترل و تمرین مستقل را پیش از بازکردن پاسخ حل می‌کنید.

## پیش‌نیازها

[درس پیش‌نیاز](/accounting/docs/accounting-cycle/trial-balance)؛ توانایی تشخیص دارایی، بدهی، درآمد، هزینه و دو سمت ثبت لازم است. این مسیر بدون قفل اجباری در دسترس است.

## اهداف یادگیری

- هزینه و درآمد تحقق‌یافته را از زمان پرداخت و وصول جدا کنید.
- پیش‌پرداخت، پیش‌دریافت و استهلاک را تعدیل کنید.
- اثر شش تعدیل را بر سود، بدهی و دارایی بازسازی کنید.

## مفاهیم اصلی

اصلاح پایان دوره برای شناسایی اثر رویدادهای همان دوره است، نه روشی برای رسیدن به سود دلخواه. مبنای تعهدی، عملکرد را به زمان اثر اقتصادی مربوط می‌کند؛ جریان نقد ممکن است در دوره دیگری باشد. چارچوب مفهومی رسمی ایران درباره عملکرد از طریق حسابداری تعهدی، مبنای این تفکیک است. هر تعدیل باید مدرک، محاسبه، دوره و تأیید داشته باشد.

در هزینه پرداخت‌نشده، خدمت دریافت شده اما وجه هنوز پرداخت نشده است: هزینه بدهکار و بدهی بستانکار می‌شود. در درآمد دریافت‌نشده سناریوی این درس، خدمت انجام و پذیرفته شده و حق دریافت بدون شرط است: دریافتنی بدهکار و درآمد بستانکار است. اگر شروط قرارداد یا حق دریافت متفاوت باشد، تحلیل استاندارد ۴۳ و تفکیک دارایی قرارداد لازم است؛ هر صورتحساب‌نشده‌ای خودکار دریافتنی نیست.

پیش‌پرداخت ابتدا دارایی است؛ با مصرف پوشش، هزینه بدهکار و پیش‌پرداخت بستانکار می‌شود. پیش‌دریافت ابتدا بدهی است؛ به اندازه تعهد واقعاً انجام‌شده، بدهی بدهکار و درآمد بستانکار می‌شود. دریافت وجه یا صدور فاکتور به تنهایی جای ارزیابی ایفای تعهد را نمی‌گیرد.

استهلاک، تخصیص مبلغ استهلاک‌پذیر طبق عمر و الگوی مصرف منافع است؛ ذخیره نقد برای خرید دارایی جدید نیست. در روش خط مستقیم این مثال، ارزش اسقاط صفر است. تجهیز قبلی با مبلغ دفتری ۴۸ میلیون و عمر باقی‌مانده ۴۸ ماه، ماهی یک میلیون و تجهیز جدید ۲۴ میلیونی آماده استفاده از اول مهر با عمر ۴۸ ماه، ماهی نیم میلیون هزینه می‌سازد. شروع از آماده‌بودن برای بهره‌برداری و تفکیک برآورد عمر از نرخ مالیاتی با استاندارد ۱۱ مرتبط است. تغییر برآورد و شرایط پیچیده در این درس مدل نشده‌اند.

ثبت اصلاحی بانک را تغییر نمی‌دهد مگر خود رویداد واقعاً نقدی باشد. مانده حقوق پرداختنی هنگام پرداخت بعدی بدهکار می‌شود؛ هزینه را دوباره نشناسید. این مثال‌ها جای محاسبه واقعی کسور و تعهدات حقوق در ایران نیستند.

## مثال‌های کاربردی

### مثال اول: هزینه و درآمد تعهدی مستقل

صورت کارکرد تأییدشده ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه پرداخت‌نشده دارد: هزینه بدهکار، پرداختنی بستانکار. خدمت مستقلی به مبلغ ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال پذیرفته شده و حق دریافت بدون شرط ایجاد کرده است: دریافتنی بدهکار، درآمد بستانکار. اثر خالص این دو بر سود ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال افزایش است؛ بانک تغییر نمی‌کند.

### مثال دوم: شش تعدیل مستند سپهر

با مدارک AD01 تا AD06، حقوق، خدمت انجام‌شده، بیمه، پیش‌دریافت، شمارش ملزومات و استهلاک را کنترل کنید. هر مثال مبلغ و دلیل جدا دارد و جمع تعدیل‌های بدهکار و بستانکار با هم برابر می‌شود.

### ثبت‌ها و محاسبات اصلاحی پایان مهر

### A01: حقوق تحقق‌یافته پرداخت‌نشده

تاریخ 1405/07/30؛ مدرک AD01. کارکرد تأییدشده پایان مهر ۴ میلیون ریال بیش از حقوق پرداختی است؛ نرخ قانونی حقوق یا کسور در این مثال مدل نشده است.

کارکرد تأییدشده پایان مهر ۴ میلیون ریال بیش از حقوق پرداختی است؛ نرخ قانونی حقوق یا کسور در این مثال مدل نشده است.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| هزینه حقوق | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| حقوق پرداختنی | — | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### A02: خدمت انجام‌شده صورتحساب‌نشده

تاریخ 1405/07/30؛ مدرک AD02. صورت‌جلسه قبول خدمت مشتری ب در ۳۰ مهر، حق دریافت بدون شرط ۶ میلیون ریال را اثبات می‌کند؛ وصول آبان درآمد جدید نیست.

صورت‌جلسه قبول خدمت مشتری ب در ۳۰ مهر، حق دریافت بدون شرط ۶ میلیون ریال را اثبات می‌کند؛ وصول آبان درآمد جدید نیست.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| دریافتنی تجاری؛ تفصیلی B | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| درآمد خدمات | — | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### A03: مصرف پوشش بیمه

تاریخ 1405/07/30؛ مدرک AD03. ۱۲ میلیون ریال برای ۱۲ ماه از اول مهر است؛ سهم یک ماه ۱ میلیون ریال هزینه و مانده ۱۱ میلیون دارایی است.

۱۲ میلیون ریال برای ۱۲ ماه از اول مهر است؛ سهم یک ماه ۱ میلیون ریال هزینه و مانده ۱۱ میلیون دارایی است.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| هزینه بیمه | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| پیش‌پرداخت بیمه | — | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### A04: انجام بخشی از تعهد پیش‌دریافت

تاریخ 1405/07/30؛ مدرک AD04. صورت‌جلسه خدمت مستقل سفارش مشتری ب، انجام ۹ میلیون ریال از تعهد ۲۴ میلیونی را نشان می‌دهد؛ ۱۵ میلیون باقی بدهی است.

صورت‌جلسه خدمت مستقل سفارش مشتری ب، انجام ۹ میلیون ریال از تعهد ۲۴ میلیونی را نشان می‌دهد؛ ۱۵ میلیون باقی بدهی است.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| پیش‌دریافت خدمات | ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| درآمد خدمات | — | ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### A05: مصرف ملزومات بر مبنای شمارش

تاریخ 1405/07/30؛ مدرک AD05. ملزومات قابل استفاده پایان ماه ۵ میلیون ریال است؛ از موجودی دفتری ۱۲، مصرف ۷ میلیون به هزینه منتقل می‌شود.

ملزومات قابل استفاده پایان ماه ۵ میلیون ریال است؛ از موجودی دفتری ۱۲، مصرف ۷ میلیون به هزینه منتقل می‌شود.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| هزینه ملزومات | ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ | — |
| ملزومات | — | ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ |

### A06: استهلاک خط مستقیم تجهیزات

تاریخ 1405/07/30؛ مدرک AD06. تجهیز قبلی بهای ۶۰ و استهلاک انباشته ۱۲ میلیون دارد؛ مبلغ دفتری ۴۸ در ۴۸ ماه باقی‌مانده: ماهی ۱. تجهیز جدید از اول مهر آماده است: ۲۴ تقسیم بر ۴۸ برابر ۰٫۵. جمع ماه ۱٫۵ میلیون ریال؛ عمرها فرض آموزشی‌اند، نه نرخ مالیاتی.

تجهیز قبلی بهای ۶۰ و استهلاک انباشته ۱۲ میلیون دارد؛ مبلغ دفتری ۴۸ در ۴۸ ماه باقی‌مانده: ماهی ۱. تجهیز جدید از اول مهر آماده است: ۲۴ تقسیم بر ۴۸ برابر ۰٫۵. جمع ماه ۱٫۵ میلیون ریال؛ عمرها فرض آموزشی‌اند، نه نرخ مالیاتی.

| حساب | بدهکار (ریال) | بستانکار (ریال) |
|---|---|---|
| هزینه استهلاک | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ | — |
| استهلاک انباشته تجهیزات | — | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ |

## اشتباهات رایج

نرخ مالیاتی را بدون بررسی جای عمر مفید حسابداری نگذارید. پیش‌دریافت را قبل از انجام تعهد درآمد نکنید. هزینه تعهدی را هنگام پرداخت بعدی دوباره ثبت نکنید.

## تمرین عملی

واحد مستقلی بیمه ۱۸ میلیون ریالی سه‌ماهه از اول ماه دارد، ملزومات دفتری ۹ و موجودی شمارش‌شده ۲ میلیون ریال و هزینه تحقق‌یافته پرداخت‌نشده ۴ میلیون ریال دارد. ثبت تعدیل هر مورد، جمع تعدیل‌ها و اثر بر سود را محاسبه کنید.

پاسخ نمونه و معیار ارزیابی تمرین در نسخه تعاملی با انتخاب «نمایش پاسخ» در دسترس است.

## آزمون کوتاه

آزمون کوتاه ثبت‌های اصلاحی

1. تجهیز با مبلغ دفتری ۳۰ میلیون و ارزش اسقاط صفر، ۳۰ ماه عمر باقی دارد؛ استهلاک خط مستقیم ماه چند ریال است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

2. از پیش‌دریافت قبلاً ثبت‌شده، خدمت مستقلی به مبلغ ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال انجام و پذیرفته شده است. سطر اول بدهکار و سطر دوم بستانکار را تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات، استهلاک انباشته تجهیزات، پرداختنی تجاری، پیش‌دریافت خدمات، حقوق پرداختنی، سرمایه مالک، برداشت مالک، درآمد خدمات، هزینه اجاره، هزینه حقوق، هزینه ملزومات، هزینه بیمه، هزینه استهلاک، خلاصه سود و زیان
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1 به ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات، استهلاک انباشته تجهیزات، پرداختنی تجاری، پیش‌دریافت خدمات، حقوق پرداختنی، سرمایه مالک، برداشت مالک، درآمد خدمات، هزینه اجاره، هزینه حقوق، هزینه ملزومات، هزینه بیمه، هزینه استهلاک، خلاصه سود و زیان
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2 به ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

3. بیمه ۲۴ میلیون ریالی ۱۲ماهه از ابتدای ماه آغاز شده؛ سهم هزینه یک ماه چند ریال است؟
   - ورودی: پاسخ به ریال؛ عدد صحیح؛ مبلغ صحیح به ریال

4. کارکرد تأییدشده کارکنان ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بیش از حقوق پرداخت‌شده است؛ کسور مدل نشده‌اند. سطر اول بدهکار و سطر دوم بستانکار را تکمیل کنید.
   - ورودی: حساب سطر 1؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات، استهلاک انباشته تجهیزات، پرداختنی تجاری، پیش‌دریافت خدمات، حقوق پرداختنی، سرمایه مالک، برداشت مالک، درآمد خدمات، هزینه اجاره، هزینه حقوق، هزینه ملزومات، هزینه بیمه، هزینه استهلاک، خلاصه سود و زیان
   - ورودی: سمت سطر 1؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 1 به ریال؛ مبلغ صحیح به ریال
   - ورودی: حساب سطر 2؛ گزینه‌ها: بانک، دریافتنی تجاری، ملزومات، پیش‌پرداخت بیمه، تجهیزات، استهلاک انباشته تجهیزات، پرداختنی تجاری، پیش‌دریافت خدمات، حقوق پرداختنی، سرمایه مالک، برداشت مالک، درآمد خدمات، هزینه اجاره، هزینه حقوق، هزینه ملزومات، هزینه بیمه، هزینه استهلاک، خلاصه سود و زیان
   - ورودی: سمت سطر 2؛ گزینه‌ها: بدهکار، بستانکار
   - ورودی: مبلغ سطر 2 به ریال؛ مبلغ صحیح به ریال

پاسخ‌ها و بازخورد تشریحی در نسخه تعاملی پس از ارسال نمایش داده می‌شوند. کلید پاسخ در متن آموزشی منتشر نشده است.

پیشرفت اختیاری در مرورگر ذخیره می‌شود و میان دستگاه‌ها همگام نیست.

## جمع‌بندی

تعدیل باید از مدرک و دوره آغاز شود. شش نوع تعدیل، زمان اثر اقتصادی را روشن می‌کنند؛ شناسایی درآمد تابع مفروضات قرارداد و استهلاک تابع برآورد مستند است.

## منابع و مراجع

چارچوب مفهومی ایران برای تفکیک اثر اقتصادی از وجه و منابع استانداردیِ مرتبط، برای دامنه مشخص خود استفاده شده‌اند. استاندارد ۴۳ مربوط به شناخت درآمد قرارداد و استاندارد ۱۱ مربوط به دارایی ثابت و استهلاک است؛ هیچ‌یک قالب سند داخلی، نرخ مالیاتی یا تکلیف نگهداری دفاتر را در این درس تأیید نمی‌کند. نسخه‌های رسمی DOCX در ۲۰۲۶-۱۰-۳۰ بازیابی شده‌اند. بازبینی حرفه‌ای نهایی ثبت نشده است؛ برای اقدام واقعی، دامنه و اصلاحات لازم‌الاجرا و مقررات جداگانه همان دوره را کنترل کنید.

- [چارچوب مفهومی گزارشگری مالی؛ نسخه رسمی سازمان حسابرسی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/%DA%86%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A8.docx) — سازمان حسابرسی؛ مصوب ۱۴۰۵؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [استاندارد حسابداری 43؛ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان، متن رسمی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/F43.docx) — سازمان حسابرسی؛ تصویب ۱۴۰۲؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [استاندارد حسابداری 11؛ داراییهای ثابت مشهود، متن رسمی](https://portal.audit.org.ir/StandardsFiles/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C/docx/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%2011.docx) — سازمان حسابرسی؛ تجدیدنظر ۱۳۸۶؛ فایل DOCX رسمی بازیابی‌شده ۲۰۲۶-۱۰-۳۰.
- [گام‌های نخست چرخه حسابداری](https://openstax.org/books/principles-financial-accounting/pages/3-3-define-and-describe-the-initial-steps-in-the-accounting-cycle) — اوپن‌استکس، دانشگاه رایس؛ Principles of Accounting, Volume 1.

## ادامه مسیر

- [درس پیشین](/accounting/docs/accounting-cycle/trial-balance)
- [درس بعدی](/accounting/docs/accounting-cycle/accounting-worksheet)
- [نقشه مسیر چرخه حسابداری](/accounting/docs/accounting-cycle)